KONSEP KEDAULATAN RAJA-RAJA MELAYU MENURUT KERANGKA PERIBUMI
|
|
- Spencer Sydney Morton
- 6 years ago
- Views:
Transcription
1 29 KANUN 41 KONSEP KEDAULATAN RAJA-RAJA MELAYU MENURUT KERANGKA PERIBUMI (The Concept of the Sovereignty of the Malay Rulers According to the Indigeneity Framework) Wan Ahmad Fauzi Wan Husain Majlis Ittihad Ummah Malaysia. Abstrak Banyak perbahasan tentang prinsip perundangan tanah air mengabaikan konsep kedaulatan yang dijunjung oleh Perlembagaan Persekutuan. Oleh itu, makalah menghuraikan konsep kedaulatan seperti yang diperuntukkan dalam Perkara 181(1) Perlembagaan Persekutuan berasaskan kerangka peribumi. Kajian ini menggunakan kaedah kualitatif sejarah perundangan. Data terkumpul terdiri daripada sumber primer, sekunder dan temu bual. Hasil kajian mendapati kedaulatan raja-raja Melayu yang berteraskan ajaran Islam tidak pernah terhapus. Pentafsiran tersebut menghuraikan kedudukan sebenar kedaulatan raja-raja Melayu dalam kerangka Perlembagaan Persekutuan. Oleh itu, prinsip perundangan dan pelaksanaan sistem politik di Malaysia hendaklah selaras dengan konsep kedaulatan yang diwarisi. Kata kunci: kedaulatan peribumi, kerangka peribumi, kedaulatan raja-raja Melayu, kedaulatan Malaysia, Perkara 181(1) Perlembagaan Persekutuan Abstract There has been debate over whether Malaysian legal principles RRM.indd 41
2 42 KANUN [JULAI 2017] have ignored the concept of sovereignty which has been upheld by the Federal Constitution. Hence, this study aims to elaborate the concept of sovereignty as stipulated in Article 181(1) of the Federal Constitution based on the indigeneity framework. This study employs the qualitative legal history methodology. The data was collected from primary and secondary sources, as well as interviews. The results reveal that the sovereignty of the Malay rulers is based on Islamic teachings, and has never been abolished. This interpretation reveals the true position of the Malay rulers within the framework of the Federal Constitution. Thus, the legal principles and political system implemented in Malaysia have to be in line with this inherited concept of sovereignty. Keywords: Indigenous sovereignty, indigeneity framework, sovereignty of Malay Rulers, Malaysian sovereignty, Article 181(1) of the Federal Constitution. PENGENALAN Pentafsiran sebenar konsep kedaulatan menjadi semakin kritikal kerana dewasa ini timbul pelbagai tanggapan tentang keluhuran undang-undang negara. Umumnya, perbahasan tentang kedaulatan atau sebuah negara yang berdaulat dibuat tanpa terlebih dahulu menelusuri takrifannya berdasarkan sejarah perundangan negara. Terdapat takrifan yang berbeza tentang konsep kedaulatan kerana pemakaiannya yang berbeza dalam sesebuah negara. Konsep kedaulatan tanah air perlu dilihat menerusi kerangka peribumi tanah air. Kerangka peribumi di sini bermaksud konsep kedaulatan perlu ditafsir menurut kerangka undang-undang yang diwarisi dan dijunjung oleh peribumi setakat tidak dengan Perlembagaan Persekutuan. Penggunaan istilah peribumi dipilih untuk memperihalkan kedudukan dan sifat sesuatu yang berpaksi pada tanah air. Satu lagi sebab istilah watan digunakan kerana lebih bersifat saksama, iaitu tidak berpihak atau khusus untuk sesuatu kaum atau kumpulan etnik tertentu. Peribumi juga merujuk fakta RRM.indd 42
3 29 KANUN (2) 43 bahawa kerajaan Melayu ialah kerajaan watan yang berdaulat yang menjadi premis konsep kedaulatan raja-raja Melayu pada hari ini. Kedaulatan menurut takrifan Curzon ialah konsep politik dan perundangan yang berkaitan dengan kekuasaan tertinggi dalam sesebuah negeri 1 dan menjadi aspek utama yang mencorakkan prinsip perlembagaan dan memberikan legitimasi pada sebuah negeri atau kerajaan. 2 Oleh itu, prinsip perlembagaan sesebuah negeri merangkumi sistem politik dan perundangan yang dibentuk oleh konsep kedaulatan yang dijunjung. Kedaulatan juga ditakrifkan sebagai sebuah kerajaan yang melaksanakan de facto kawalan pentadbiran terhadap sesebuah negara dan tidak tunduk kepada kerajaan lain dalam negaranya. 3 Sebahagian besar negara di dunia pada hari ini mengamalkan sistem demokrasi. Sistem demokrasi bermaksud kuasa agung atau kedaulatan untuk menggubal undang-undang dan menetapkan sistem politik sesebuah negara yang terletak pada rakyat; melalui kedaulatan rakyat, maka tertubuhlah badan perwakilan rakyat yang diberi kuasa untuk menggubal undang-undang, mentakrifkan cara kerajaan perlu berfungsi, menjelaskan hubungan antara rakyat dengan kerajaan dan hubungan rakyat dengan rakyat, serta menetapkan hak, kawalan dan tegahan, termasuklah mewujudkan badan yang menguatkuasakan undang-undang dan menjaga kedaulatan negara. Sebaliknya, Perlembagaan Persekutuan yang ada pada hari ini walaupun berprinsipkan demokrasi berparlimen masih bersumberkan Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu Perjanjian tersebut kemudiannya diinstitusikan sebagai sebuah perlembagaan atas persetujuan sembilan orang raja-raja Melayu yang mewakili sembilan buah kerajaan Melayu dengan wakil Kerajaan Britain bagi pihak dua buah Negeri-negeri Selat, iaitu Melaka dan Pulau Pinang. Pembentukan majlis parlimen, sistem 1 Curzon, L.B. (2007). Dictionary of Law. Ed. ke-6. Kuala Lumpur: International Law Book Services, hlm Immanuel, W. (2004). World-Systems Analysis: An Introduction, Duke University Press, Durham, hlm Greenberg, D. (2012). Stroud s Judicial Dictionary of Words and Phrases, Ed. ke-8, Sweet & Maxwell, London, hlm. 2774, RRM.indd 43
4 44 KANUN [JULAI 2017] keadilan, pentadbiran kerajaan pada peringkat persekutuan dan semua peruntukan yang ada dalam Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957 dikuatkuasakan menerusi kedaulatan rajaraja Melayu. Kedaulatan raja-raja Melayu masih terpelihara sehingga kini dan termaktub dalam Perkara 181 Perlembagaan Persekutuan. Oleh itu, makalah ini akan menjelaskan konsep kedaulatan berdasarkan peruntukan, sebagaimana yang telah ada dan dinikmati hingga kini adalah tetap dan tidak terjejas yang termaktub dalam Perkara 181(1) Perlembagaan Persekutuan. Oleh sebab peruntukan tersebut merujuk kedaulatan raja-raja Melayu sebagaimana yang telah ada, maka makalah ini menggunakan kaedah sejarah perundangan untuk mentafsirkan konsep kedaulatan raja-raja Melayu. Konsep kedaulatan raja-raja Melayu di sisi Perlembagaan Persekutuan amat penting sebagai premis yang paling sahih untuk menjelaskan prinsip perundangan negara. Menurut Abdul Aziz Bari (2008), kaedah pentafsiran kedaulatan raja-raja Melayu melampaui peruntukan bertulis Perlembagaan Persekutuan kerana legitimasi kewujudan sesebuah negeri dan sejarahnya berasaskan raja. 4 Tambah Abdul Aziz Bari lagi, menurut teori undang-undang tulen Hans Kelsen, kuasa dan pengaruh sebenar raja itu terletak pada diri dan institusi, bukan pada peruntukan perlembangaan dan undang-undang yang lebih bersifat formal. Dengan kata lain, raja-raja Melayu masih memiliki kuasa tersimpan. 5 Oleh itu, kaedah sejarah perundangan merupakan kaedah yang paling tepat untuk membina kerangka yang betul bagi menilai konsep kedaulatan raja-raja Melayu dan seterusnya mengemukakan konsep kedaulatan negara di sisi Perlembagaan Persekutuan. 4 Abdul Aziz Bari. (2008). The monarchy: Symbolism, guardianship and stability, dlm. Syed Arabi Idid (Ed.), Malaysia at 50 Achievement & Aspiration, hlm , Thomson Learning, Kuala Lumpur, hlm Abdul Aziz Bari. (2008).The Monarchy: symbolism, guardianship and stability, hlm. 180, RRM.indd 44
5 29 KANUN (2) 45 TAFSIRAN KEDAULATAN Kedaulatan menurut Black s Law Dictionary 1990 ialah kuasa tertinggi, mutlak dan tidak terkawal yang mentadbir sebuah negara merdeka; kuasa politik tertinggi; kehendak agung; kawalan penting perlembagaan, kerangka kerajaan dan pentadbiran; sumber pendiri kuasa politik, semua kuasa politik diperoleh daripadanya; kebebasan antarabangsa sesebuah negara, digabungkan dengan hak dan kuasa mengawal selia urusan dalamannya tanpa telunjuk asing; juga politik masyarakat dan negara yang berdaulat dan bebas. Daulat juga merupakan kuasa untuk melakukan segalagalanya dalam semua keadaan tanpa akauntabiliti, untuk membuat undang-undang, melaksanakan dan memakainya, untuk mengenakan dan mengutip cukai dan sumbangan levi, untuk mengisytiharkan peperangan atau keamanan, untuk membentuk perjanjian perikatan atau perdagangan dengan negara-negara asing, dan seumpamanya.6 Berdasarkan kenyataan tersebut, kedaulatan mengandungi tiga ciri utama, iaitu: a. Kuasa pemerintahan agung, mutlak dan tidak terkawal lagi bebas, daripadanya punca segala kuasa politik (pemerintahan), pengawal agung kepada perlembagaan dan kerangka kerajaan. b. Kuasa menjadikan sesebuah negeri bebas merdeka dan memiliki kebebasan pada peringkat antarabangsa, serta hak dan kuasa untuk mengatur urusan dalam negeri tanpa telunjuk asing. c. Kuasa membolehkan sesebuah kerajaan atau negeri untuk melaksanakan dan mengguna pakai undang-undang, untuk mengenakan dan mengutip cukai dan hasil, untuk berperang atau berdamai, untuk mengikat perjanjian persahabatan atau perdagangan dengan bangsa asing, dan seumpamanya. Bouvier (1856) menegaskan bahawa kedaulatan milik rakyat kerana mereka mewakilkan kekuasaan agung kepada pemerintah. Sebuah negeri berdaulat menurut Bouvier s Law Dictionary: 6 Black s Law Dictionary, (1990). Ed. ke-6, Springer. New York, hlm. 252, RRM.indd 45
6 46 KANUN [JULAI 2017] Hendaklah boleh memerintah sendiri, bebas daripada kuasa asing. Kedaulatan itu berada dalam badan sesebuah negara dan milik rakyat yang dilaksanakan secara delegasi; secara semula jadinya terbahagi kepada tiga cabang kuasa, iaitu legislatif, eksekutif dan kehakiman. Pertama, kuasa untuk membuat undang-undang baharu, untuk membetulkan dan memansuhkan yang lama; kedua, kuasa untuk melaksanakan undang-undang di dalam dan luar Negara; ketiga, kuasa untuk menggunapakai undang-undang tersebut berdasarkan fakta tertentu; untuk mengadili pertikaian antara warganegara; dan untuk menghukum penjenayah 7. Selain kenyataan tersebut, Awashi mentakrifkan kedaulatan sebagai pemilikan kuasa agung dan kuasa pemerintahan. Sungguhpun demikian, Awashi masih sangsi sama ada kuasa agung boleh diterima sebagai takrifan universal yang tepat pada setiap waktu dan tempat kerana tidak terdapat persetujuan sejagat mahupun persetujuan sepakat tentang maksud kedaulatan. Kedaulatan juga bermaksud kuasa tertinggi yang mentadbir badan politik, membentuk sebuah negeri dalam keadaan mutlak dan tidak terkawal dalam ruang tersendiri, sebagai kuasa dalaman yang membataskan kebebasan peribadi dengan kawalan sosial (undang-undang atau melindungi kebebasan peribadi terhadap kawalan sosial); menghalang dan menghukum kesalahan; melindungi dan menguatkuasakan hak; mengekalkan undang-undang, ketenteraman dan pelaksanaan fungsi tertentu. Kuasa berdaulat datang daripada rakyat; sesiapa yang melaksanakan kuasa dalam sesebuah negeri tidaklah lain melainkan diwakili oleh rakyat. 8 Seperti pandangan Awashi yang menyatakan bahawa tiada takrifan universal tentang kedaulatan, dalam kes N. A. Khan lwn Province of Sindh 9 hakim bicara memutuskan bahawa: Saya boleh juga, pada peringkat ini, berurusan dengan hujah yang 7 Bouvier, J. (1856), Bouvier Law Dictionary 1856 Edition, 8 Aiyar, K.J., (1995). Judicial Dictionary, The law Book Company (P) Ltd, Allahabad, hlm. 1053, 9 N. A. Khan lwn Province of Sindh PLD 1977 Kar 606. RRM.indd 46
7 29 KANUN (2) 47 dikemukakan di hadapan kita seperti maksud yang hendak diberikan oleh deklarasi yang terkandung di dalam mukadimah perlembagaan negara bahawa kedaulatan seluruh alam semesta dimiliki oleh Allah Yang Maha Besar sahaja, dan kuasa yang perlu dilaksanakan oleh orang Pakistan dalam lingkungan had yang ditetapkan oleh-nya ialah amanah yang suci. 10 Keputusan tersebut amat penting kerana mengesahkan deklarasi Perlembagaan Pakistan bahawa kedaulatan ialah milik mutlak Allah SWT dan pelaksanaan kuasa dalam lingungan yang dibenarkan oleh- Nya ialah suatu amanah suci. Takrifan bahawa kedaulatan milik Allah SWT sahaja berbeza dengan apa-apa yang dikemukakan oleh Bouvier. Selain itu, keputusan tersebut juga mengesahkan pandangan Awashi bahawa tiada takrifan universal tentang kedaulatan. Ternyata, kedaulatan milik Allah SWT merupakan konsep yang menjadi pegangan negara pada hari ini kerana kedaulatan di sisi ajaran Islam dan Barat merupakan sumber tertinggi atau penguasa agung yang memiliki hak mutlak untuk menetapkan dan mengabsahkan keluhuran sesuatu undang-undang. Penguasa agung juga boleh mewakilkan delegat hak penggubalan undang-undang kepada entiti lain tanpa memprejudiskan hak mutlak penguasa agung. Undang-undang yang diabsahkan melalui hak mutlak penguasa agung berkuasa untuk mencorakkan sistem politik dan prinsip perundangan sesebuah kerajaan atau negara. Undang-undang tersebut perlu dipatuhi kerana boleh dikuatkuasakan dalam kerangka undang-undang tempatan sesebuah kerajaan atau negara. 11 Konsep kedaulatan sama ada milik Allah SWT atau rakyat dalam konteks undang-undang sivil bergantung pada peruntukan perlembagaan yang dijunjung oleh sesebuah negara. ANALISIS KONSEP KEDAULATAN John Austin menggariskan ciri konsep kedaulatan dalam sesebuah Negara yang boleh dikenal pasti. Menurut beliau: 10 M. Ilyas Khan, Hand Book of Legal Terms & Phrases, Pakistan Law House, Karachi, hlm. 861, Wan Ahmad Fauzi, (2017). Konsep Kedaulatan Watan Raja-Raja Melayu Dalam Perlembagaan Malaysia Menurut Sejarah Perundangan, hlm RRM.indd 47
8 48 KANUN [JULAI 2017] Bagi tujuan analisis undang-undang dalam sesebuah negeri, pertama, perlu dikenal pasti dalam masyarakat bahawa pihak atasan lazimnya ditaati, meskipun tidak mematuhi mana-mana arahan pihak berkuasa yang lebih tinggi. Apabila sudah dikenal pasti pihak berkuasa yang memberikan arahan yang lazimnya ditaati, pihak atasan tidak akan menerima arahan lain. Itulah kuasa berdaulat di dalam negeri. Dalam sebuah komuniti politik yang bebas, kedaulatan menjadi penentu yang mutlak. Kehendaknya tidak boleh dibataskan kerana, jika dikekang untuk bertindak akan terhapuslah sifat agung yang tertakluk pada kuasa yang membataskannya. 12 Seperti Curzon (1986), Hinsley, seorang pakar sains politik Barat juga mentakrifkan kedaulatan sebagai suatu konsep. Hinsley 13 menyatakan: Kedaulatan, teori atau andaian tentang kuasa politik, bertujuan membina. Walaupun kita bercakap secara umum sebagai sesuatu yang konkrit yang mungkin hilang atau diambil, terhakis atau bertambah, kedaulatan bukanlah suatu fakta. Kedaulatan ialah suatu konsep yang digunakan oleh orang yang dalam keadaan tertentu - kualiti yang mereka sumbangkan atau tuntutan yang mereka kembalikan kepada kuasa politik yang mereka atau orang lain laksanakan. 14 Kenyataan Hinsley menunjukkan bahawa kedaulatan merupakan konsep yang berbincang tentang pelaksanaan kuasa politik. Konsep ialah suatu kerangka pemikiran yang besar membina konsep politik dan perundangan agung dalam sesebuah negara. Dari segi kesannya, konsep ialah kerangka pemikiran yang 12 Aiyar, K.J. (1995). Judicial Dictionary. Allahabad: The law Book Company (P) Ltd, hlm Hinsley, F.H. (1986). Sovereignty, Ed. ke-2, Cambridge University Press, London, hlm. 1, 14 Teks asalnya: Sovereignty, a theory or assumption about political power, seeks to construct for them. Although we talk of it loosely as something concrete which may be lost or acquired, eroded or increased, sovereignty is not a fact. It is a concept which men in certain circumstances have applied- a quality they have attributed or a claim they have counterposed- to the political power which they or other men were exercising. RRM.indd 48
9 29 KANUN (2) 49 menentukan prinsip perlembagaan sesebuah negara. Kedaulatan mempunyai kedudukan kuasa yang paling agung yang mengawal politik atau masyarakat. Kedudukan tersebut membolehkannya berfungsi sebagai kuasa agung dan berada pada kedudukan yang bebas dan tidak boleh dikawal. Kedaulatan juga mendirikan sesebuah negara, kuasanya bebas dan tidak terhad dalam manamana sistem, sama ada monarki, autokratik mahupun demokrasi. Kedaulatan juga bersifat penentu dan mutlak dalam sebuah komuniti politik yang bebas. Entiti yang bersifat atasan juga tidak boleh dihadkan dan dikekang daripada bertindak kerana bersalahan dengan sifat agung. Kewujudan had dan kekangan akan menunjukkan bahawa entiti tersebut tertakluk pada kuasa yang membataskannya, lantaran itu menafikan sifat keagungan. 15 Dengan kata lain, kedaulatan ialah kuasa agung dalam politik, penggubalan undang-undang dan pentadbiran keadilan; serta bersifat mutlak, bebas dan tidak boleh dikawal. Menurut sarjana sains politik Barat, entiti yang memiliki kedaulatan haruslah memiliki dua perkara, iaitu pertama, hak untuk memerintah dan hak untuk dipatuhi; dan, kedua, kewilayahan. Beliau menjelaskan bahawa hak untuk memerintah dan hak untuk dipatuhi hendaklah diperoleh secara sahih sama ada hukum alam, mandat Ilahi, undang-undang pusaka, perlembagaan, mahupun undang-undang antarabangsa. Kekuasaan itu pula bukanlah sekadar kekuasaan biasa, tetapi hendaklah mencapai tahap tertinggi atau agung dalam wilayah pemerintahannya. Kewilayahan itu ialah prinsip untuk mentakrif ahli komuniti. Ahli komuniti dikira dalam kalangan penduduk dalam suatu sempadan, tidak semestinya identiti. Sempadan negeri berdaulat pula tidak semestinya terbatas pada suatu golongan rakyat atau bangsa, tetapi menjangkau sejauh wilayah geografi dalam kekuasaan seorang raja sebagai penguasa tertinggi. 16 Dari sudut pandangan Islam, sudah pasti takrifan kedaulatan 15 Aiyar, K.J. (1995). Judicial Dictionary. Allahabad: The law Book Company (P) Ltd, hlm. 1054, 16 Philpott, (2003). Sovereignty, Stanford Encyclopedia of Philosophy, hlm. 2. RRM.indd 49
10 50 KANUN [JULAI 2017] hanya layak diletakkan sebagai milik mutlak Allah SWT sahaja. Allah SWT ialah Tuhan yang mencipta semua makhluk dan mengutuskan Nabi Muhammad SAW sebagai utusan terakhir yang mengajar agama Islam melalui al-quran dan Sunah. Terkandung di dalamnya ajaran Islam sebagai ad-din yang meliputi dasar politik, undang-undang dan pentadbiran keadilan. Kedaulatan Allah sebagai Tuhan Maha Agung pastinya tidak boleh dikekang atau dibataskan oleh sesiapapun, bahkan mereka yang menentang hukum Allah SWT pasti diazab di akhirat kelak. 17 Perbezaan antara kedaulatan menurut pemikiran Barat dengan Islam adalah dari sudut sumber kedaulatan. Pemikiran Barat meletakkan kedaulatan pada manusia atau entiti tertentu seperti parlimen dan mensyaratkan pemegang kedaulatan mestilah bersifat mutlak, bebas dan merdeka apabila membuat keputusan. Sebaliknya, di sisi Islam, kedaulatan mutlak hanyalah milik Allah SWT, sementara pemerintah hanyalah berperanan sebagai pemegang amanah, jauh sekali bersifat mutlak. Bebas dan merdeka menurut kaca mata Islam ialah suatu kebebasan untuk melaksanakan perintah Allah SWT dan ajaran Nabi Muhammad SAW. Oleh itu, perlu juga difahami bahawa kerajaan yang berdaulat ialah kerajaan yang tidak di jajah. Penjajahan hanya berlaku sekiranya kedaulatan sebuah kerajaan itu terlucut sama ada akibat peperangan atau digantikan dengan entiti yang berbeza termasuklah cirinya. Walau bagaimanapun, menurut kaca mata Islam, kedaulatan bersumberkan ajaran Islam hanya boleh tergantung apabila berlaku sekatan untuk melaksanakan perintah Allah SWT kerana tanggungjawab untuk melaksanakan perintah Allah SWT kekal abadi dan tidak boleh dihapuskan oleh sesiapa. Sekiranya tergantung, maka menjadi kewajipan umat Islam untuk mengembalikannya semula. 17 Arief Salleh & Yahaya Jusoh, (2015). Tafsir Maudhu iy: Politik dan Urus Tadbir, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, hlm. 58, RRM.indd 50
11 29 KANUN (2) 51 KEDAULATAN RAJA-RAJA MELAYU Kesemua tafsiran, termasuk kenyataan Austin merupakan premis untuk mengenal pasti ciri kedaulatan yang dijunjung oleh mana-mana kerajaan moden pada hari ini. Oleh itu, sebelum membahaskan dengan lebih lanjut kedaulatan raja-raja Melayu dalam Perlembagaan Persekutuan, terdapat lima perkara penting yang perlu difahami, iaitu: 1. Raja-raja Melayu ialah penganut agama Islam, kekal sejak zaman kesultanan Melayu Melaka hingga hari ini. 2. Raja-raja Melayu yang menandatangani atau menginstitusikan Perjanjian Negeri 1948 dan Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu Perjanjian Negeri 1948 ialah batu asas perlembagaan moden kerajaan Melayu 19 dan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu Kuasa Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948 dan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957 dikurniakan dan dikuatkuasakan melalui kedaulatan sembilan orang rajaraja Melayu yang mendirikan Persekutuan Tanah Melayu Kedaulatan raja-raja Melayu bukanlah ciptaan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957 tetapi susur-galur diwarisi daripada Kesultanan Melayu Melaka Perjanjian Negeri 1948 dan Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu masingmasing bertarikh 21 Januari 1948 ditandatangani oleh sembilan orang raja-raja Melayu. 19 Kecuali Johor dan Terengganu yang lebih awal memiliki perlembagaan. 20 Dalam semua Mukadimah Perjanjian Negeri 1948 bertarikh 21 Januari 1948 dinyatakan matlamat umum untuk menyediakan bagi perkembangan perlembagaan di bawah perlindungan British dan bagi keamanan, tertib dan pentadbiran baik kerajaan negeri-negeri Melayu akan datang. Dalam beberapa Preamble Perlembagaan Negeri-negeri Melayu ada rujukan dibuat kepada Perjanjian Negeri 1948 seperti Kelantan, Pahang, Perak dan Terengganu. 21 Thio, E. (1969). British Policy in the Malay Peninsula , Jil. 1, Singapore: University of Malaya Press, hlm Wan Ahmad Fauzi, (2017). Konsep Kedaulatan Watan Suatu Pengenalan, Selangor: Majlis Ittihad Ummah,, hlm RRM.indd 51
12 52 KANUN [JULAI 2017] Undang-undang yang termaktub dalam Perjanjian Negeri 1948 mempunyai kepentingannya yang tersendiri kerana termaktub tentang kedaulatan raja-raja Melayu seperti yang dimiliki pada 1 Disember Melalui kuasa kedaulatan yang turut diperakui oleh British sebagai negara pelindung maka raja-raja Melayu pada tarikh yang sama menandatangani pula Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu Penetapan kedaulatan raja-raja Melayu seperti pada 1 Disember 1941 dalam Perjanjian Negeri 1948 adalah selaras dengan tuntutan Raja-raja Melayu seperti yang terakam dalam Laporan Jawatankuasa Kerja Perlembagaan bertarikh 18 November 1946 bahawa kedaulatan dalam setiap negeri-negeri Melayu hendaklah kekal pada Baginda Raja bagi negeri itu mengikut adat Melayu. 23 Jawatankuasa Kerja Perlembagaan yang dilantik pada 25 Julai 1946 terdiri daripada wakil kerajaan Malayan Union, raja-raja Melayu dan Pertubuhan Kebangsaan Melayu untuk menyelesaikan krisis perlembagaan Malayan Union. 24 Ternyata, kedaulatan raja-raja Melayu pada 1 Disember 1941 memberikan kesan undang-undang seperti yang berikut: a. Mengabsahkan Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948, kemudian menggantikannya dengan Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1957 sehinggalah penginstitusian Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu Perkara tersebut dinyatakan dalam Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1957 bertarikh 5 Ogos b. Merupakan ciri sebenar kedaulatan yang dinyatakan dalam 23 C.O 537/1530 No Part III. 24 Simon, (1995). British Relations with the Malay Rulers from Decentralisation to Malayan Independence, , Kuala Lumpur: Oxford University Press, hlm Subject to the provisions of the said Federal Constitution and to the Forth Schedule to this Agreement, the Federation of Malaya Agreement, 1948, and all other agreements subsisting between Her Majesty and the other parties to this Agreement or any of them immediately before the said thirty-first day of August shall be revoked as from that day, but nothing in this Clause shall affect any provision in any agreement by which provision any disposition of territory was made. RRM.indd 52
13 29 KANUN (2) 53 peruntukan, sebagaimana yang telah ada dan dinikmati hingga kini adalah tetap dan tidak terjejas dalam Perkara 181(1) Perlembagaan Persekutuan. KESINAMBUNGAN KEDAULATAN WATAN Perjanjian Negeri 1948 boleh dianggap sebagai batu asas perlembagaan moden negeri Melayu pada hari ini. Perjanjian ini ditandatangani oleh sembilan orang raja-raja Melayu yang menyertai Persekutuan Tanah Melayu dan termaktub peruntukan dalam setiap Perjanjian Negeri yang mengesahkan kedaulatan raja-raja Melayu. Sebagai contoh, Klausa 15 Perjanjian Negeri Terengganu 1948 menyatakan bahawa hak mutlak, kuasa dan bidang kuasa sultan dalam negeri Terengganu hendaklah seperti yang dimiliki oleh baginda pada 1 Disember 1941, yang tertakluk pada peruntukan Perjanjian Persekutuan dan Perjanjian Negeri Kenyataan tersebut bermaksud kedaulatan raja-raja Melayu tidak dicipta oleh Perjanjian Negeri 1948 mahupun Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu Pada hakikatnya, kerajaan Melayu sudah mempunyai perlembagaan, setidak-tidaknya berasaskan Hukum Kanun Melaka yang dipinda mengikut versi negeri masing-masing. 27 Perjanjian Negeri 1948 merupakan 26 Fasal 15, Perjanjian Negeri Terengganu 1948 bertarikh 21 Januari 1948 dalam teks bahasa Inggeris berbunyi, The prerogatives, power and jurisdiction of His Highness within the State of Terengganu shall be those which His Highness the Sultan of Terengganu possessed on the first day of December, 1941, subject nevertheless to the provisions of the Federation Agreement and this agreement. 27 Menurut kajian Liaw Yock Fang, peruntukan dalam Hukum Kanun Melaka ditambah dari masa ke semasa sehingga abad ke-19. Dapatan daripada kajian Hooker, Muhammad Yusoff Hashim dan Liaw Yock Fang menunjukkan Hukum Kanun Melaka terus diterima pakai oleh Kerajaan-kerajaan Negeri Melayu walaupun setelah terbubarnya Kerajaan Melayu Melaka sekitar akhir abad ke- 17 semasa berkerajaan di Johor. Kelangsungan Hukum Kanun Melaka dapat dilihat pada kewujudan Undang-undang 99 Perak, Hukum Kanun Pahang, Undang-undang Kedah, Undang-undang Johor dan Undang-undang Sungai Ujung. Liaw, Yock Fang, (2003). (pngr.), Undang-Undang Melaka, Kuala Lumpur: Yayasan Karyawan. RRM.indd 53
14 54 KANUN [JULAI 2017] suatu penegasan semula untuk mengesahkan kedaulatan rajaraja Melayu seperti yang sedia ada pada 1 Disember Berdasarkan peruntukan yang terkandung dalam Perjanjian Negeri 1948, matlamat perjanjian tersebut sebenarnya bertujuan mewujudkan keamanan dan ketenteraman, pentadbiran yang baik, dan penggubalan perlembagaan baharu bagi setiap negeri Melayu di bawah perlindungan Kerajaan British pada masa hadapan. 28 Selanjutnya, Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948 ialah suatu proses pelaksanaan objektif yang terkandung dalam Perjanjian Negeri 1948 untuk membentuk sebuah persekutuan baharu yang terdiri daripada sembilan buah kerajaan Melayu, iaitu Perak, Selangor, Pahang, Negeri Sembilan, Johor, Kelantan, Kedah, Perlis dan Terengganu, serta dua buah Negeri-negeri Selat, iaitu Melaka dan Pulau Pinang. Selain itu, kedaulatan raja-raja Melayu juga dijamin melalui Klausa 155 Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948 yang memperuntukkan pemeliharaan kedaulatan dan bidang kuasa raja-raja di dalam negeri masing-masing. 29 Kedaulatan raja-raja Melayu seperti dinyatakan sebelum ini, sebenarnya kekal dengan ciri asal berdasarkan adat Melayu dan bukanlah ciptaan baharu kesan Perjanjian Negeri Adat Melayu ialah undang-undang dalam masyarakat Melayu sejak zaman-berzaman 30 yang meliputi sistem politik dan undang-undang yang dikuatkuasakan. 31 Kenyataan itu disokong oleh pandangan Simon (1995) bahawa kepentingan isu kedaulatan raja-raja Melayu jelas dinyatakan dalam teks cadangan berhubung dengan kerajaan negeri. Raja-raja Melayu menuntut Raja Britain mengiktiraf mereka sebagai raja yang berdaulat dan merdeka. Mereka juga mahukan jaminan bahawa kedaulatan di setiap negeri Melayu hendaklah kekal kukuh pada raja-raja Melayu di dalam negeri masing-masing. Syarat 28 Lihat Mukadimah dalam setiap Perjanjian Negeri Dalam teks bahasa Inggeris berbunyi, save as expressed herein, this Agreement shall not affect the sovereignty and jurisdiction of Their Highnesses the Rulers in their several States. 30 Jelani Harun, (2008). Kajian naskhah Undang-undang Adat Melayu di London, (26) Sari Sebahagiannya masih ditulis dalam Hukum Kanun Melaka. RRM.indd 54
15 29 KANUN (2) 55 tersebut diulangi dalam Laporan Jawatankuasa Kerja Perlembagaan 1946 berkaitan dengan kerajaan negeri. 32 Kedaulatan Tanah Melayu seperti yang dijelaskan dalam Konsep Kedaulatan Raja-raja Melayu dalam Perlembagaan Persekutuan Malaysia Menurut Sejarah Perundangan 33 merujuk kerangka kedaulatan yang bersumberkan Islam yang terbina pada zaman Kesultanan Melayu Melaka, sama ada lebih awal berlaku atau selepas pembubaran Kesultanan Melayu Melaka. Oleh itu, boleh dikatakan bahawa kedaulatan peribumi ialah konsep kekuasaan agung yang bersumberkan syariat Islam yang mempercayai bahawa hak penggubalan undang-undang tertinggi ialah milik mutlak Allah SWT seperti yang dijelaskan dalam al- Quran dan Sunah. Berasaskan kerangka konsep ini, maka: Kepimpinan manusia, termasuk raja Melayu, mempunyai kedudukan sebagai khalifah. Konsep kedaulatan menggariskan dasar umum sistem dan prinsip perundangan yang menjadi panduan mandatori manusia yang sesuai dilaksanakan sepanjang zaman. Sepanjang tempoh campur tangan British, konsep tersebut tidak pernah terhapus atas sebab yang berikut: 34 a. Kedaulatan raja-raja Melayu terbentuk berasaskan konsep kedaulatan peribumi yang bersumberkan ajaran Islam. b. Selagi raja-raja Melayu menganut akidah Islam dan mempunyai kerajaan, selagi itu kedaulatan peribumi terpelihara kerana ajaran Islam merangkumi aspek awam dan peribadi yang diikat dengan dua kalimah syahadah. c. Triti dengan kerajaan British sebelum 1 Disember 1941 tidak 32 Simon. (1995). British Relations with the Malay Rulers from Decentralisation to Malayan Independence, , hlm. 71, 33 Wan Ahmad Fauzi, (2017). Konsep Kedaulatan Raja-Raja Melayu Dalam Perlembagaan Pesekutuan Malaysia Menurut Sejarah Perundangan, hlm Berasaskan pemerhatian dalam triti-triti antara Kerajaan-kerajaan Melayu dengan British, juga ketinggian perlembagaan negeri-negeri Tanah Melayu. RRM.indd 55
16 56 KANUN [JULAI 2017] pernah menggugat kekuasaan raja-raja Melayu dalam hal ehwal agama Islam dan adat Melayu. d. Doktrin nasihat yang diperkenalkan adalah untuk menyediakan satu platform yang berwibawa kepada kerajaan British mengekalkan keamanan dalam negeri dan memperkenalkan dasar yang memelihara kepentingan ekonomi British di Tanah Melayu. e. Prinsip English common law bukanlah salah satu objektif dasar campur tangan British di Tanah Melayu tetapi diperkenalkan sebagai panduan mewujudkan keadilan bagi menguruskan kes di mahkamah dan melaksanakan tadbir urus yang baik dalam pentadbiran negeri Melayu. f. Tiada peruntukan dalam mana-mana triti atau peruntukan perlembagaan tempatan yang menghalang pelaksanaan prinsip perundangan Islam. g. Kedaulatan raja ordinan atau enakmen yang disusun oleh kerajaan Melayu nama sultan. h. Kedaulatan raja-raja Melayu disahkan dalam beberapa kes, iaitu Mighell lwn the Sultan Johor, 35 Duff Development Co. lwn The state of Kelantan 36 dan Pahang Consolidated Co. Ltd lwn The State of Pahang. 37 Pada hakikatnya, kedaulatan peribumi mengabsahkan Perjanjian Negeri 1948, Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948 dan menginstitusikan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu Kedaulatan yang sama juga memberikan legitimasi kepada penubuhan Persekutuan Tanah Melayu 1957 dan pembentukan Malaysia pada tahun Seperti yang dijelaskan, kedaulatan raja-raja Melayu pada hari ini bukanlah ciptaan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, sebaliknya, raja-raja Melayu dan Ratu Britain bersetuju mengadakan terma rujukan dalam Persidangan London yang bersidang pada bulan Januari hingga Februari Terma ini bertujuan memeriksa aturan perlembagaan semasa penubuhan Persekutuan Tanah Melayu, dengan mengambil kira kedudukan dan kemuliaan Ratu Britain dan raja-raja Melayu; 35 [1894] IQB [1924] AC [1933] MLJ 247 RRM.indd 56
17 29 KANUN (2) 57 dan untuk membuat syor, termasuklah pemeliharaan kedudukan dan prestij raja-raja Melayu sebagai raja berperlembagaan di dalam negeri masing-masing; 38 Persidangan London sebenarnya lanjutan daripada penyediaan Laporan Jawatankuasa Kerja Perlembagaan 1946 untuk menggubal perlembagaan bagi Persekutuan Tanah Melayu. Berdasarkan terma rujukan Persidangan London, secara nyata diputuskan bahawa penggubalan Perlembagaan Persekutuan hendaklah mengambil kira dan menjaga kedudukan raja-raja Melayu sebagai raja berperlembagaan di dalam negeri masing-masing. Seperti yang dijelaskan, kerajaan Melayu yang menyertai Persekutuan Tanah Melayu 1957 sudah mempunyai perlembagaan negeri masingmasing dan pemerintahnya raja berperanan sebagai pemegang amanah kedaulatan yang menjadi milik mutlak Allah SWT. PERKARA 181 PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN Kedaulatan raja-raja Melayu dalam Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957 termaktub secara khusus dalam Perkara 181. Teks asal Perkara 181(1) bahagian XIV di bawah topik Menjaga Kedaulatan Raja2 Dll yang menyatakan bahawa: 181. (1) Dengan terta alok kepada syarat2 Perlembagaan ini, maka kedaulatan, keutamaan2, kuasa2, dan kekuasaan Raja2 dan keutamaan2, kuasa2 dan kekuasaan Undang2 dan Orang Besar Negeri Sembilan di- dalam negeri2 atau daerah2 masingmasing sa-bagaimana pada masa yang sudah2 itu hendaklah kekal tidak di-sentoh. Manakala, perkara 181 Perlembagaan Persekutuan sehingga 10 Mei 2010 dalam terbitan Penerbitan Akta (M) Sdn. Bhd. adalah seperti yang berikut: 181. Kecualian bagi Kedaulatan, raja-raja dsb. 38 Laporan Suruhanjaya Reid, No. 12/957, hlm. 2, RRM.indd 57
18 58 KANUN [JULAI 2017] (1) Tertakluk pada peruntukan perlembagaan ini, kedaulatan, prerogatif, kuasa dan bidang kuasa raja dan prerogatif, kuasa dan bidang kuasa pembesar yang memerintah Negeri Sembilan di bawah wilayah mereka masing-masing sebagaimana yang telah ada dan dinikmati hingga kini adalah tetap dan tidak terjejas. Sebelum pindaan Perlembagaan 1993, imuniti peribadi dianggap sebagai salah satu ciri kedaulatan raja-raja Melayu kerana peruntukan tersebut diletakkan di bawah perkara 181(2) Perlembagaan Persekutuan. Walau bagaimanapun, pindaan perkara 181(2) Perlembagaan Persekutuan pada tahun 1993 membenarkan raja-raja Melayu dibicarakan dalam prosiding Mahkamah Khas. Perkara 181(2) selepas pindaan 1993 berbunyi, Tiada apa-apa jua prosiding pun boleh dibawa dalam mana-mana mahkamah terhadap raja sesuatu negeri atas sifat peribadinya, kecuali dalam Mahkamah Khas yang ditubuhkan di bawah Bahagian XV. Penghapusan imuniti raja-raja Melayu dikatakan tidak menjejaskan kedaulatan raja malah mengukuhkan kedaulatan peribumi dalam Perlembagaan Persekutuan pada hari ini kerana imuniti bukanlah sebahagian daripada kedaulatan peribumi yang bersumberkan ajaran Islam. Firman Allah SWT 39 yang bermaksud: Dialah yang menjadikan kamu orang yang berkuasa di muka bumi dengan silih berganti. Oleh itu, sesiapa yang kufur ingkar, maka balasan kufurnya itu akan menimpa dirinya sendiri. Dan orang yang kafir, kufurnya tidak akan menambahkan (kedudukan) mereka di sisi Tuhan mereka melainkan kemurkaan dan kehinaan. Dan juga orang yang kafir itu, kufurnya tidak menambahkan mereka melainkan kerugian jua. Sebaliknya, imuniti peribadi berasal daripada kerangka pemikiran Barat yang terbina daripada fahaman dichotomy yang mengubah ajaran nabi terdahulu; kedaulatan mutlak milik Tuhan seperti yang terkandung dalam kitab Taurat dan Injil diubah kepada manusia, lalu dikembangkan selepas Persidangan Nicae pada tahun 325. Dalam persidangan tersebut, Raja Rom menitahkan 39 Surah al-fatir 35: 39. RRM.indd 58
19 29 KANUN (2) 59 bahawa penganut agama Kristian mesti mengakui Jesus Christ atau al-masih sebagai tuhan. 40 Walaupun Jesus Christ dianggap sebagai tuhan, namun paderi dibenarkan secara bebas untuk menterjemahkan dan mentafsir kitab suci Injil yang dipopularkan sebagai Bible. Akibatnya, pengikut agama Kristian lama-kelamaan menganggap paderi mereka memiliki hak kedaulatan mutlak yang sebelumnya milik tuhan. Perihal tersebut ditegaskan melalui Firman Allah SWT yang bermaksud: Mereka menjadikan para pendeta dan ahli agama mereka sebagai tuhan selain Allah, dan juga (mereka mempertuhankan) al-masih ibni Maryam, padahal mereka tidak diperintahkan melainkan untuk menyembah Tuhan Yang Maha Esa; Tiada (yang berhak disembah) melainkan Dia. Maha Suci Allah daripada apa yang mereka sekutukan. 41 Maksud tuhan atau menyembah dalam ayat al-quran tersebut dijelaskan oleh Nabi Muhammad SAW dalam Riwayat al- Tirmidzi: Memanglah mereka tidak menyembah paderi dan ahli agama mereka itu, tetapi apabila paderi dan ahli agama mereka menyatakan sesuatu itu halal, mereka pun menyatakannya halal. Dan jika paderi dan ahli agama mereka menyatakan sesuatu itu haram, mereka pun turut menyatakan haram. 42 Selanjutnya, apabila gereja dipisahkan daripada politik, fahaman kedaulatan mula diterapkan dalam diri seseorang raja sehingga baginda dianggap mempunyai kedaulatan mutlak, justeru 40 Ahmad Syalabi, (1978). Muqaranah al-adyan al-masihiyyah, Cet. Ke-6. Kaherah: Nahdah al-misriyyah. hlm Surah at-taubah 9: Arieff Salleh & Yahaya, (2015). Tafsir Maudhu iy: Politik dan Urus Tadbir, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, hlm. 67. RRM.indd 59
20 60 KANUN [JULAI 2017] bersifat kebal daripada undang-undang. 43 Penyataan tersebut diakui oleh Kantorowicz dalam bukunya yang bertajuk The King s Two Bodies. 44 Kantorowicz menjelaskan bahawa kedaulatan yang difahami pada zaman The Middle Ages mengalami pembaharuan. Kantorowicz mendakwa konsep the body of Christ akhirnya melahirkan tanggapan mempunyai dua badan. Pertama, tuan rumah hal ehwal keagamaan gereja (corpus natural), manakala yang kedua, badan sosial gereja dan struktur pentadbiran (corpus mysticum). Badan kedua tersebut pada hari ini dikenali sebagai kuasa politik. Kerangka pemikiran Barat mengalami perubahan yang lebih ketara apabila lahirnya sekularisme seawal abad ke-17. Pemikiran Barat tersebut sudah pasti berbeza daripada ajaran Islam yang masih mengekalkan ajaran agama ad-din yang diwahyukan kepada nabi terdahulu. Pengekalan ajaran agama yang sama berbentuk penerusan (continuum) dinyatakan oleh Allah SWT dalam firman-nya yang bermaksud: Allah mensyarakkan kepada kamu antara perkara agama, apaapa yang diperintahkan-nya kepada Nabi Nuh dan yang Kami (Allah) wahyukan kepadamu (wahai Muhammad) dan juga yang Kami perintahkan kepada Nabi Ibrahim dan Nabi Musa, serta Nabi Isa, iaitu: Tegakkanlah agama dan janganlah kamu berpecah-belah atau berselisihan pada dasarnya, berat bagi orang musyrik (untuk menerima agama tauhid) yang engkau seru mereka kepadanya. Allah memilih dan melorongkan sesiapa yang dikehendaki-nya untuk menerima agama (tauhid) dan memberikan hidayat petunjuk kepada agama-nya itu sesiapa yang kembali kepada-nya (dengan taat). 45 Ayat sebagaimana yang telah ada dan dinikmati hingga kini adalah tetap dan tidak terjejas di bawah perkara 181(1) 43 Kenyataan ini dipersetujui oleh Profesor Ulung Dato Dr. Shamsul Amri Baharuddin. Temu bual Profesor Ulung Dato Dr. Shamsul Amri Baharuddin, Pejabat KITA, Universiti Kebangsaan Malaysia, Bangi, Selangor, 11 Oktober Philpott. Sovereignty, hlm. 6, Surah al-syura 42:13. RRM.indd 60
21 29 KANUN (2) 61 Perlembagaan Persekutuan menjelaskan konsep kedaulatan rajaraja Melayu dalam Perlembagaan Persekutuan. Sesuai dengan ketinggian raja-raja Melayu, maka Yang di-pertuan Agong diangkat sebagai kepala utama Persekutuan (supreme head of the Federation) 46 yang dipilih dalam kalangan sembilan orang rajaraja Melayu. 47 Perkara 181 Perlembagaan Persekutuan secara tuntasnya memperuntukkan jaminan pengekalan kedaulatan rajaraja Melayu. Kenyataan ini diakui oleh Tun Mohd. Salleh Abas (1984) yang menyatakan bahawa apabila Semenanjung Tanah Melayu merdeka, institusi pemerintahan beraja diteruskan dan disesuaikan dengan konsep demokrasi berparlimen. Mark R. Gillen 48 juga menyifatkan perlembagaan mengekalkan kedudukan raja-raja dengan memperuntukkan kedaulatan, hak mutlak, kuasa dan bidang kuasa raja-raja seperti sedia ada dan dinikmati hingga kini adalah tetap dan tidak terjejas. Kedaulatan raja-raja Melayu yang selama ini bercirikan unsur tradisi dikekalkan dalam Perlembagaan Persekutuan. 49 Abdul Aziz Bari dan Farid Sufian Shuaib (2009) mentafsirkan perkara 181 Perlembagaan Persekutuan seperti yang berikut: Ia adalah tidak jelas apa yang dimaksudkan dengan kedaulatan dan lain-lain dalam peruntukan kerana raja-raja kini adalah sebagai monarki berperlembagaan. Tetapi berdasarkan perkara 39 dan prinsip kuasa tersimpan, mungkin ada tujuan tertentu bagi peruntukan ini. Seseorang boleh mengatakan bahawa peruntukan 46 Perkara 32(1) Perlembagaan Persekutuan. Peruntukan penuh Perkara 32(1) berbunyi, Maka hendaklah ada seorang Ketua Utama Negara bagi Persekutuan, digelar Yang di-pertuan Agong yang hendaklah diberi keutamaan daripada segala orang di dalam Persekutuan dan yang tidak boleh dikenakan apa-apa jua pun prosiding di dalam mana-mana mahkamah kecuali di dalam Mahkamah Khas yang ditubuhkan di bawah Bahagian XV. 47 Mohd Salleh Abas, Selected Articles and Speeches On Constitution, Law & Judiciary, Malaysian Law Publishers Sdn. Bhd., Kuala Lumpur, hlm. 38, Gillen, M.R., Paper on The Malay Rulers Loss of Immunity. University of Victoria, Canada, hlm. 7 8, 19, Mohd Salleh Abas, (2015). Prinsip Perlembagaan & Pemerintahan di Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, hlm RRM.indd 61 29/12/2017 9:19:00 PM
22 62 KANUN [JULAI 2017] ini digubal untuk memasukkan kuasa tersimpan dan kekuasaan yang dimiliki oleh raja-raja, iaitu kuasa dan kekuasaan yang tidak jelas diambil oleh mana-mana peruntukan Perlembagaan itu. 50 Peruntukan perkara 181(1) secara zahirnya menjelaskan bahawa kedaulatan raja-raja Melayu bersifat telah ada, tetap dan tidak terjejas. Oleh itu, pentafsiran kedaulatan raja-raja Melayu tidak boleh mengabaikan sejarah perundangan setiap raja-raja Melayu yang menyertai Persekutuan Tanah Melayu dan Malaysia pada hari ini. Di sisi Perlembagaan Persekutuan, kedaulatan ialah sesuatu yang diwarisi dan bersifat peribumi. 51 Kedaulatan dikatakan bersifat peribumi kerana peribumi itu berakar daripada tanah air dan tanah air itu bersifat ada dan diwarisi, justeru kedaulatan raja-raja itu bukan sesuatu yang asing, tetapi bercirikan warisan peribumi. Konsep kedaulatan raja-raja Melayu di sisi Perlembagaan Persekutuan dikemukakan berdasarkan peruntukan, sebagaimana yang telah ada dan dinikmati hingga kini adalah tetap dan tidak terjejas. Dalam peruntukan yang sama termaktub ayat, Tertakluk pada peruntukan Perlembagaan ini pada permulaannya. Oleh sebab itu, makalah ini turut membahaskan kesan ayat Tertakluk pada peruntukan Perlembagaan ini dari sudut pemakaian kedaulatan peribumi dalam kerangka Perlembagaan Persekutuan pada hari ini melalui dua aspek, iaitu ciri kedaulatan Perlembagaan Persekutuan dan keluhuran prinsip Perlembagaan Persekutuan. Ciri Kedaulatan Perlembagaan Persekutuan Meskipun perkara 181(1) Perlembagaan Persekutuan secara jelas peruntukannya berkaitan dengan kedaulatan, prerogatif, kuasa dan bidang kuasa raja-raja Melayu yang menginstitusikan 50 Abdul Aziz Bari & Farid Sufian Shuaib, (2009). Constitution of Malaysia; Text and Commentary, Ed. ke-3. Selangor: Prentice Hall, hlm. 353, 51 Kenyataan ini dipersetujui oleh Dr. Abdul Aziz Bari. Temu bual Dr. Abdul Aziz Bari, Mantan Profesor Kuliyyah Ahmad Ibrahim, UIAM, Dewan Komuniti Taman Cheras Indah, Selangor, 6 Disember RRM.indd 62 29/12/2017 9:19:00 PM
23 29 KANUN (2) 63 Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, sehingga kini masih belum ada tafsiran mahkamah dibuat terhadap peruntukan tersebut. Perbincangan tentang kedaulatan raja-raja Melayu hanya pernah dibuat oleh YAA Tun Mohd. Salleh Abas, Ketua Hakim Negara dalam kes Che Omar Che Soh lwn Pendakwaraya 52 ketika mentafsirkan Islam menurut perkara 3 Perlembagaan Persekutuan dan pada sisi lain, hanya terdapat satu perbahasan secara ilmiah bertajuk Konsep Kedaulatan Watan raja-raja Melayu dalam Perlembagaan Persekutuan Menurut Sejarah Perundangan. 53 Kajian tersebut mendapati kedaulatan seperti yang dimiliki oleh raja-raja Melayu pada 1 Disember 1941 berkonsepkan Islam dan diwarisi daripada Kesultanan Melayu Melaka yang berasaskan tiga aspek utama, iaitu Hukum Kanun Melaka sebagai perlembagaan Tanah Melayu, Islam sebagai undang-undang peribumi Tanah Melayu dan pemikiran peribumi semasa tentang konsep kedaulatan. Selain itu, kedudukan Islam dalam perlembagaan yang berbentuk moden di Tanah Melayu sebelum 1 Disember 1941 dapat dikesan dalam fasal LVII Undang-undang Tubuh Johor Peruntukan yang sama tentang Islam juga terkandung dalam fasal 51 Undangundang bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911 dinyatakan seperti yang berikut: Sesungguhnya telah disifatkan dan disebutkan dan ditetapkan selama-lamanya Kerajaan Terengganu ini kerajaan Islamiyyah Melayuwiyyah ialah yang dikatakan agama negeri dan kerajaan maka tiadalah boleh sekali-kali sebarang agama lain dijadikan atau disebutkan agama sebagai negeri sekali pun banyak segala bangsa dan agama diamankan dan dibenarkan masuk diam di dalam negeri dan jajahan Terengganu. 52 Che Omar Che Soh lwn Pendakwaraya [1988] 2 MLJ Wan Ahmad Fauzi Konsep Kedaulatan Watan Raja-Raja Melayu Dalam Perlembagaan Persekutuan Menurut Sejarah Perundangan. Tesis Ijazah Doktor Falsafah Undang-Undang, Universiti Kebangsaan Malaysia. 54 Fasal LVII Undang-Undang Tubuh Johor 1895 memperuntukkan, What is called the Religion of the State for this territory is the Mohamedan Religion, and such being the case, the Mohamedan Religion shall continuously and for ever be, and be acknowledged to be, and spoken of as, the State Religion,.... RRM.indd 63 29/12/2017 9:19:00 PM
24 64 KANUN [JULAI 2017] Selain itu, pandangan tentang konsep kedaulatan raja-raja Melayu pernah dikemukakan oleh Stockwell 55 yang menyatakan: Secara tradisinya raja Melayu dianggap sebagai sumber semua undang-undang, ketua kerajaan dan agama. Baginda bertanggungjawab untuk mempertahankan adat dan struktur masyarakat Melayu. Namun, kuasa baginda mungkin dilaksanakan oleh pihak lain, dan pihak lain mungkin menjalankan tugas atau menasihati baginda dengan polisinya tetapi keabsahan bagi semua tindakan berwibawa terletak pada kedaulatan raja-raja Melayu. Pandangan Stockwell tentang konsep kedaulatan lebih jelas sekiranya dibaca bersama-sama dengan tulisan Wheeler 56 yang menyatakan bahawa, Dalam Islam sultan itu adalah maharaja dan pope, dilihat dari aspek duniawi baginda ialah sultan; dari sudut spiritual pula baginda ialah khalifah, bayangan Tuhan. Konsep kedaulatan tersebut masih tetap dan tidak terjejas sehinggalah diinstitusikan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu Pandangan sedemikian disokong oleh Smith 57 yang menyatakan bahawa sebelum perang, Britain mengekalkan kedaulatan Raja-raja Melayu melalui perjanjian yang ditandatangani. Dari sisi pegangan hidup, sebagai penganut agama Islam, raja-raja Melayu tidak boleh melucutkan kewajipan baginda untuk mematuhi perintah Allah SWT, apatah lagi kedudukan mereka sebagai ketua agama dan pemerintah tertinggi. Tanggungjawab seorang raja sebagai pemerintah untuk melaksanakan hukum Allah SWT dijelaskan dalam firman Allah SWT yang bermaksud, 58 Dan sesiapa yang tidak menghukum dengan apa yang telah diturunkan Allah, maka mereka itulah orang zalim. Ayat tersebut jelas membuktikan bahawa meskipun kedaulatan milik raja-raja Melayu, namun 55 Stockwell, hlm. 75, Wheeler, (1928). The Modern Malay, London: George Allen & Unwin, hlm Simon, Simon, (1995). British Relations with the Malay Rulers from Decentralisation to Malayan Independence, , Kuala Lumpur: Oxford University Press.hlm. 46, Surah al-ma idah 5: 45. RRM.indd 64 29/12/2017 9:19:00 PM
25 29 KANUN (2) 65 kedaulatan tersebut merupakan suatu amanah yang perlu ditunaikan oleh raja-raja Melayu kepada rakyat. Seperti yang dijelaskan dalam kajian Wan Ahmad Fauzi (2017) 59 bentuk kedaulatan terbahagi kepada dua, sama ada mutlak atau amanah. Kedaulatan mutlak ialah kuasa agung yang bebas, tidak boleh dikawal dan bersifat kekal, manakala kedaulatan dalam bentuk yang lain ialah amanah. Perbuatan amanah itu hanya akan dapat dilaksanakan apabila kuasa agung mewakilkan kuasanya untuk menggubal undang-undang dan pemerintahan tertinggi dalam sesebuah kerajaan kepada pihak lain sama ada individu, sekumpulan orang ataupun sebuah entiti. Aspek sifat pula dinilai daripada pegangan kepercayaan atau undang-undang peribumi atau perlembagaan bagi kerajaan atau negara, sama ada tertakluk pada agama, doktrin, fahaman atau objektif tertentu yang dijunjungnya. Oleh itu, atas premis yang sama maka makalah ini mengemukakan peruntukan Perlembagaan Persekutuan yang menunjukkan ciri kedaulatan negara Malaysia. Ciri kedaulatan dalam Perlembagaan Persekutuan dicerakinkan daripada peruntukan Perlembagaan Persekutuan berdasarkan aspek yang berikut: Aspek Bentuk Aspek ini dijelaskan melalui perkara 3(5) Yang di-pertuan Agong sebagai ketua agama Islam bagi negeri-negeri tidak beraja; Perkara 32(1) Yang di-pertuan Agong sebagai kepala utama Persekutuan, Perkara 38 penginstitusian Majlis Raja-raja; dan Perkara 39, Yang di-pertuan Agong sebagai pemegang kuasa eksekutif persekutuan. Pemilihan Yang di-pertuan Agong ditentukan oleh Majlis Raja-raja di bawah perkara 38 secara syura dan disyaratkan untuk melafazkan sumpah seperti Jadual 4 di bawah perkara 37. Pemilihan secara syura dan syarat sumpah berjawatan atas nama Allah SWT untuk memelihara agama Islam dan memerintah dengan adil menjelaskan kedaulatan Yang di-pertuan Agung berbentuk 59 Wan Ahmad Fauzi, (2017). Konsep Kedaulatan Watan Raja-Raja Melayu Dalam Perlembagaan Persekutuan Menurut Sejarah Perundangan. Tesis Ijazah Doktor Falsafah Undang-Undang, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm RRM.indd 65 29/12/2017 9:19:00 PM
26 66 KANUN [JULAI 2017] amanah. Buktinya Yang di-pertuan Agong tidak berkuasa secara mutlak kerana baginda tertakluk pada lafaz (matan) sumpah dan peruntukan Perlembagaan Persekutuan. Begitu juga anggota Pentadbiran Persekutuan, termasuklah Perdana Menteri dikehendaki oleh perkara 43(6) Perlembagaan Persekutuan untuk melafazkan sumpah seperti Jadual 6 di hadapan Yang di-pertuan Agong. Aspek Sifat Penjelasan sifat kedaulatan negara Malaysia secara tuntas diperuntukkan oleh perkara 3(1) Perlembagaan Persekutuan, iaitu Islam ialah agama bagi persekutuan. Meskipun perkara 3(4) memperuntukkan, Tiada apa-apa jua dalam ini mengurangkan mana-mana peruntukan lain dalam perlembagaan ini, namun sumpah Yang di-pertuan Agong yang dimulai dengan kalimah suci Wallahi, Wabillahi, Wallahi mengukuhkan Islam sebagai sifat kedaulatan Malaysia. Aspek sifat dinilai daripada pegangan kepercayaan atau undangundang watan atau perlembagaan bagi kerajaan atau negara itu, sama ada tertakluk pada agama, doktrin, fahaman atau objektif tertentu yang dijunjung. Apabila sumpah Yang di-pertuan Agong mengandungi lafaz, kami berikrar mengaku dengan sesungguh dan dengan sebenarnya memeliharakan pada setiap masa agama Islam dan berdiri tetap atas pemerintahan yang adil dan aman di dalam negeri secara muktamad menjelaskan bahawa kedaulatan raja-raja Melayu berunsur Islam. Satu perkara yang sering diabaikan apabila membicarakan ciri kedaulatan negara yang berteraskan prinsip raja berperlembagaan, selain adanya peruntukan yang menjelaskan kedudukan Islam dan perkara 181(1), adalah akidah raja-raja Melayu. Akidah raja-raja Melayu berkait dengan kalimah syahadah yang menjadi pegangan hidup. Dalam kalimah syahadah itu terkandung pengakuan tauhid Uluhiyyah yang diistilahkan dalam sains politik sebagai kedaulatan politik. Tauhid Uluhiyyah menurut Tafsir al-maudhu iy Arieff Salleh dan Yahaya Tafsir al-maudhu iy. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. RRM.indd 66 29/12/2017 9:19:00 PM
KONSEP KEDAULATAN RAJA-RAJA MELAYU MENURUT KERANGKA PERIBUMI
38 [ARTIKEL] [JANUARI 2018] KONSEP KEDAULATAN RAJA-RAJA MELAYU MENURUT KERANGKA PERIBUMI (The Concept of the Sovereignty of the Malay Rulers According to the Indigeneity Framework) Wan Ahmad Fauzi Wan
UNDANG-UNDANG MALAYSIA. Akta 369 AKTA HARI KELEPASAN (1) Akta ini bolehlah dinamakan Akta Hari Kelepasan 1951.
UNDANG-UNDANG MALAYSIA Akta 369 AKTA HARI KELEPASAN 1951 Suatu Akta bagi membuat peruntukan-peruntukan mengenai hari kelepasan am dan hari kelepasan bank. Tajuk ringkas dan pemakaian [31hb Disember 1951]
RUJUKAN KEPADA MAZHAB DALAM KETETAPAN FATWA: ANALISA UNDANG-UNDANG PENTADBIRAN ISLAM DI MALAYSIA
Volume: 3 Issues: 13 [December, 2018] pp. 236-244] International Journal of Law, Government and Communication eissn: 0128-1763 Journal website: www.ijgc.com RUJUKAN KEPADA MAZHAB DALAM KETETAPAN FATWA:
(The Human Soul Based on the Opinion of Fakhr al-din al-razi) ELBAHLOUL MOHAMED HUSSEIN* MOHD NASIR OMAR AHMAD SUNAWARI BINLONG MUDASIR BIN ROSDER
Jurnal Hadhari 4 (1) (2012) 137-154 www.ukm.my/jhadhari The National University of Malaysia النفس الا نسانية عند فخر الدين الرازي (The Human Soul Based on the Opinion of Fakhr al-din al-razi) ELBAHLOUL
Kedaulatan Kesultanan Selangor Dari Perspektif Sejarah Perundangan
Kedaulatan Kesultanan Selangor Dari Perspektif Sejarah Perundangan Wan Ahmad Fauzi bin Wan Husain d1af@live.com Majlis Ittihad Ummah ABSTRAK Selangor adalah salah sebuah Kerajaan Melayu di bawah Kesultanan
PARLIMEN MALAYSIA PEMBERITAHU PERTANYAAN DEWAN RAKYAT
SOALAN NO: 15 PARLIMEN MALAYSIA PEMBERITAHU PERTANYAAN DEWAN RAKYAT PERTANYAAN DARIPADA TARIKH SO ALAN : Lisan : Datuk Jumat bin ldris [ Sepanggar] : 13 November 2014 : Datuk Jumat bin ldris minta MENTERI
وظاي ف الدولة الا سلامية (The Duties And Function Of An Islamic State)
Jurnal Hadhari 4 (1) (2012) 155-170 www.ukm.my/jhadhari The National University of Malaysia وظاي ف الدولة الا سلامية (The Duties And Function Of An Islamic State) *. *Corresponding author. Email: amirhusin66@gmail.com
SCHOOL OF PHYSICS LOGO DESIGN CONTEST
SCHOOL OF PHYSICS LOGO DESIGN CONTEST 1. INTRODUCTION A logo is an icon that represents the identity of an institution. It is used not just to promote the institution itself, but should also be able to
SULIT P2115-EKONOMI DARI PERSPEKTIF ISLAM/JAN 08
ARAHAN : Jawab EMPAT soalan sahaja. SOALAN 1 a) Bincangkan 2 sumber perundangan berikut : i. Qiyas ii. Ijma b) Ekonomi Islam merupakan ilmu yang mengkaji kegiatan manusia yang selaras dengan syariat dari
UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA
UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA Jadual Kerja Urusan Pendaftaran Kursus, Permohonan Penganugerahan Diploma dan Urusan Peperiksaan Semester I, Sesi /2019 BIL AKTIVITI TEMPOH/MASA MINGGU KE TARIKH CATATAN 1.
MAQASID AL-SYARIAH DALAM PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN: SUATU PERBAHASAN AWAL
278 KANUN [JULAI 2016] MAQASID AL-SYARIAH DALAM PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN: SUATU PERBAHASAN AWAL (Maqasid al-syariah in the Federal Constitution: A Preliminary Exposition) Shamrahayu A. Aziz srahayu@iium.edu.my
TERMINATION OF CONTRACT: ABANDONMENT OF WORK MOHD NUR IMAN AL HAFIZ BIN MOHD JAMIL
TERMINATION OF CONTRACT: ABANDONMENT OF WORK MOHD NUR IMAN AL HAFIZ BIN MOHD JAMIL TERMINATION OF CONTRACT: ABANDONMENT OF WORK MOHD NUR IMAN AL HAFIZ BIN MOHD JAMIL A project report submitted in partial
IMPROVING ENERGY SAVING EVALUATION IN LIGHTING USING DAYLIGHT UTILIZATION WITH AREA SEGREGATION TECHNIQUE MOHAMMAD ASIF UL HAQ
IMPROVING ENERGY SAVING EVALUATION IN LIGHTING USING DAYLIGHT UTILIZATION WITH AREA SEGREGATION TECHNIQUE MOHAMMAD ASIF UL HAQ A thesis submitted in fulfilment of the requirements for the award of the
THE PREVAILING PRACTICE IN DECIDING THE PRACTICAL COMPLETION OF CONSTRUCTION WORK. MOHAMMAD HARITH BIN MOHD YUNOS
3 THE PREVAILING PRACTICE IN DECIDING THE PRACTICAL COMPLETION OF CONSTRUCTION WORK. MOHAMMAD HARITH BIN MOHD YUNOS A thesis submitted in fulfilment of the requirements for the award of the degree of Master
NOTA 5: PANDUAN MENGHASILKAN LAMAN (SITES) 1.1 Pengenalan
NOTA 5: PANDUAN MENGHASILKAN LAMAN (SITES) 1.1 Pengenalan Sites boleh digunakan dalam penghasilan Sumber Pembelajaran. Sumber pembelajaran mengandungi beberapa halaman yang terdiri daripada teks, video
Institusi Raja-Raja Melayu: Peranannya dalam Memelihara Kedudukan Islam dari Sudut Perlembagaan
International Journal of the Malay World and Civilisation (Iman) 2(2), 2014: 121-127 Nazri Muslim 121 Institusi Raja-Raja Melayu: Peranannya dalam Memelihara Kedudukan Islam dari Sudut Perlembagaan NAZRI
TINDAKAN PIHAK BERKUASA NEGERI DAN PIHAK BERKUASA TEMPATAN TERHADAP KES PELANGGARAN SYARAT GUNA TANAH
TINDAKAN PIHAK BERKUASA NEGERI DAN PIHAK BERKUASA TEMPATAN TERHADAP KES PELANGGARAN SYARAT GUNA TANAH NUR AINI BINTI IDRIS UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA i TINDAKAN PIHAK BERKUASA NEGERI DAN PIHAK BERKUASA
Journal of Nusantara Studies (JONUS)
Universiti Sultan Zainal Abidin Journal of Nusantara Studies (JONUS) RAJA-RAJA DALAM PENGINSTITUSIAN PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN TANAH MELAYU 1957: SATU KAJIAN SEJARAH PERUNDANGAN [MALAY RULERS IN INSTITUTIONALIZING
PERINTAH PENCEGAHAN PENGUBAHAN WANG HARAM DAN PENCEGAHAN PEMBIAYAAN KEGANASAN (PENGISYTIHARAN ENTITI DITENTUKAN DAN KEHENDAK UNTUK MELAPOR) 2014
WARTA KERAJAAN PERSEKUTUAN 7 April 2014 7 April 2014 P.U. (A) 93 FEDERAL GOVERNMENT GAZETTE PERINTAH PENCEGAHAN PENGUBAHAN WANG HARAM DAN PENCEGAHAN PEMBIAYAAN KEGANASAN (PENGISYTIHARAN ENTITI DITENTUKAN
THE ONLINE JOURNAL OF ISLAMIC EDUCATION November 2017, Vol. 5, Issue 2
PRINSIP KUASA EKSEKUTIF MALAYSIA DALAM KERANGKA KONSEPTUAL ISLAM [1] Wan Ahmad Fauzi bin Wan Husain ABSTRACT The executive authority of Malaysia isvested in Yang di-pertuan Agong as stipulated in Article
COMMON CONTRACTUAL ISSUES FACED BY MALAYSIAN CONTRACTORS OPERATING IN MIDDLE EAST USING FIDIC FORM OF CONTRACTS
COMMON CONTRACTUAL ISSUES FACED BY MALAYSIAN CONTRACTORS OPERATING IN MIDDLE EAST USING FIDIC FORM OF CONTRACTS AHMED ABUBAKER A. SALEH UNIVERSITY TECHNOLOGY MALAYSIA COMMON CONTRACTUAL ISSUES FACED BY
Islam Agama bagi Persekutuan: Satu Kajian Sejarah Perundangan
Akademika 87(3), Oktober 2017:179-195 https://doi.org/10.17576/akad-2017-8703-13 Islam Agama bagi Persekutuan: Satu Kajian Sejarah Perundangan Islam as The Religion of The Federation: A Study of Legal
Manual Pengguna. Disediakan Untuk : Audit Korporat
Manual Pengguna Laporan Audit Dalam (Auditor) Disediakan Untuk : Audit Korporat Disediakan oleh : Unit Pengurusan Aplikasi Pejabat, PSMB ISI KANDUNGAN ISI KANDUNGAN Carta Alir 3 Cara Menggunakan Sistem
FEAR OF CRIME WITHIN NON-GATED RESIDENTIAL COMMUNITIES IN THE URBAN CONTEXT SITI AISHAH BINTI AHMAD KAMIL
iv FEAR OF CRIME WITHIN NON-GATED RESIDENTIAL COMMUNITIES IN THE URBAN CONTEXT SITI AISHAH BINTI AHMAD KAMIL A dissertation submitted in fulfilment of the requirements for the award of the degree of Master
PERATURAN-PERATURAN PERUBATAN (MENETAPKAN PEPERIKSAAN BAGI PENDAFTARAN SEMENTARA) 2015
WARTA KERAJAAN PERSEKUTUAN 25 Mac 2015 25 March 2015 P.U. (A) 54 FEDERAL GOVERNMENT GAZETTE PERATURAN-PERATURAN PERUBATAN (MENETAPKAN PEPERIKSAAN BAGI PENDAFTARAN SEMENTARA) 2015 MEDICAL (SETTING OF EXAMINATION
METAPHOR ANALYSIS OF DR. MAHATHIR S BUSINESS SPEECHES ALIAKBAR IMANI
METAPHOR ANALYSIS OF DR. MAHATHIR S BUSINESS SPEECHES ALIAKBAR IMANI A thesis submitted in fulfilment of the requirements for the award of the degree of Doctor of Philosophy Language Academy Universiti
PERATURAN-PERATURAN PERKHIDMATAN KUARANTIN DAN PEMERIKSAAN MALAYSIA (PENGELUARAN PERMIT, LESEN DAN PERAKUAN) 2013
WARTA KERAJAAN PERSEKUTUAN 29 Mac 2013 29 March 2013 P.U. (A) 113 FEDERAL GOVERNMENT GAZETTE PERATURAN-PERATURAN PERKHIDMATAN KUARANTIN DAN PEMERIKSAAN MALAYSIA (PENGELUARAN PERMIT, LESEN DAN PERAKUAN)
MANAGEMENT OF VARIATION ORDER IN PUBLIC WORKS DEPARTMENT MALAYSIA CONSTRUCTION PROJECT SHARIL AMRAN BIN AMIR MOHAMED
MANAGEMENT OF VARIATION ORDER IN PUBLIC WORKS DEPARTMENT MALAYSIA CONSTRUCTION PROJECT SHARIL AMRAN BIN AMIR MOHAMED UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA 2013 MANAGEMENT OF VARIATION ORDER IN PUBLIC WORKS DEPARTMENTS
(The Peaceful Coexistence Amongst Religions In Islam)
Jurnal Hadhari 4 (1) (2012) 171-190 wwwukmmy/jhadhari The National University of Malaysia التعايش السلمي بين الا ديان في الا سلام (The Peaceful Coexistence Amongst Religions In Islam) KAMILOV ASKHABALI*
1MALAYSIA DARI SUDUT UNDANG-UNDANG DAN PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN
MALAYSIAN JOURNAL OF SYARIAH AND LAW VOL.2/2010 1MALAYSIA DARI SUDUT UNDANG-UNDANG DAN PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN Oleh: Dato Faiza Tamby Chik 1. Konsep 1Malaysia, Rakyat Didahulukan Pencapaian Diutamakan
BIDANGKUASA MAHKAMAH SYARIAH BERKAITAN PERMOHONAN KELUAR ISLAM: KAJIAN UNDANG- UNDANG DI BEBERAPA NEGERI DI MALAYSIA
Volume: 3 Issues: 13 [December, 2018] pp.254-262] International Journal of Law, Government and Communication eissn: 0128-1763 Journal website: www.ijgc.com BIDANGKUASA MAHKAMAH SYARIAH BERKAITAN PERMOHONAN
Fakta mengenai pemohon kedua lebih kurang sama, melainkan tarikh-tarikh berkenaan berbeza.
1 GOH AH BA & LAU AH KEAT lwn. TIMBALAN MENTERI DALAM NEGERI, MALAYSIA & SATU LAGI MAHKAMAH TINGGI MALAYA, PULAU PINANG ABDUL HAMID MOHAMAD PERMOHONAN JENAYAH NO. 44-17-90 & NO. 44-20-90 6 JULAI 1990 [1990]
SPM4342 PEMBANGUNAN SISTEM PEMBELAJARAN BERASASKAN WEB PRINSIP ASAS MEREKA BENTUK WEB
SPM4342 PEMBANGUNAN SISTEM PEMBELAJARAN BERASASKAN WEB PRINSIP ASAS MEREKA BENTUK WEB PM. Dr. Jamalludin Harun Norah Md Noor Norasykin Mohd Zaid Department of Educational Multimedia Faculty of Education,
Latihan MyMesyuarat -PENGERUSI- DibentangkanOleh
Latihan MyMesyuarat -PENGERUSI- 1 DibentangkanOleh Versi 20120315 PENGENALAN MyMesyuarat merupakan sistem pengurusan keputusan mesyuarat atas talian dan tanpa menggunakan kertas. Merupakan salah satu produk
PEMBUBARAN PERKAHWINAN KERANA PERTUKARAN AGAMA : TUNTUTAN TERHADAP RELIEF SAMPINGAN DI BAWAH AKTA 1976
PEMBUBARAN PERKAHWINAN KERANA PERTUKARAN AGAMA : TUNTUTAN TERHADAP RELIEF SAMPINGAN DI BAWAH AKTA 1976 Zaini Yusnita Mat Jusoh dan Sharifah Hana Abd Rahman Jabatan Undang-undang, Fakulti Syariah Dan Undang-Undang,
EVALUATION USABILITY MEASUREMENT INDEX FOR HIGHER EDUCATION INSTITUTE MUHAMMAD ALIIF BIN AHMAD
EVALUATION USABILITY MEASUREMENT INDEX FOR HIGHER EDUCATION INSTITUTE MUHAMMAD ALIIF BIN AHMAD A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the award of the degree of Master
AUDIT SYARIAH: TEORI DAN PELAKSANAAN. Azizi Che Seman Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya
AUDIT SYARIAH: TEORI DAN PELAKSANAAN Azizi Che Seman Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya Kandungan Pengenalan Proses Audit Syariah Audit Syariah Menurut Rangkakerja Tadbir Urus BNM Kepentingan Audit
(The rise of al-ahbash movement and Its Impact in Malaysia) Faculty of Islamic Civilization, Universiti Teknologi Malaysia
Jurnal Hadhari 5 (2) (2013) 103-114 www.ukm.my/jhadhari (The rise of al-ahbash movement and Its Impact in Malaysia) 1 BADLIHISHAM MOHD. NASIR 2 OTHMAN TALIB 3 SULAIMAN IBRAHIM 1 Faculty of Islamic Civilization,
ABSTRACT Muslim youth face many challenges today due to the huge scientific development. New information technologies can be considered one of the mos
ABSTRAK Dewasa ini, kebanyakan pemuda Islam sedang rancak mengalami satu perubahan dan cabaran arus kemodenan sains yang bersifat duniawi. Kemodenan ini melihat kepada cara pemindahan sesuatu maklumat
NEGERI SELANGOR. Warta Kerajaan DITERBITKAN DENGAN KUASA GOVERNMENT OF SELANGOR GAZETTE PUBLISHED BY AUTHORITY
NEGERI SELANGOR Warta Kerajaan DITERBITKAN DENGAN KUASA GOVERNMENT OF SELANGOR GAZETTE PUBLISHED BY AUTHORITY Jil. 64 No. 7 31hb Mac 2011 TAMBAHAN No. 7 PERUNDANGAN Sel. P.U. 19. ENAKMEN PENTADBIRAN AGAMA
OPERASI PERKHIDMATAN SOKONGAN
Halaman: 1 / 7 1.0 TUJUAN Arahan kerja ini bertujuan untuk menerangkan tatacara untuk memohon perkhidmatan menembak haiwan liar di Bahagian Keselamatan. 2.0 SKOP Skop arahan kerja ini merangkumi semua
Muhammad Hafiz Badarulzaman* Abstrak
KAJIAN KES TAN SRI ABDUL KHALID IBRAHIM LWN BANK ISLAM (M) BERHAD MENGENAI ISU PENENTUAN KEPUTUSAN OLEH MAHKAMAH ATAU MAJLIS PENASIHAT SHARIAH DALAM HAL-HAL KEWANGAN DAN PERBANKAN ISLAM Muhammad Hafiz
PERATURAN PERMAINAN LAWN BOWLS SUKFAC 2017
PERATURAN PERMAINAN LAWN BOWLS SUKFAC 2017 1. NAMA Pertandingan ini dinamakan Pertandingan Lawn Bowls Kejohanan Sukan Antara Fakulti (SUKFAC) 2017. 2. PERATURAN 2.1 Pertandingan ini akan dijalankan mengikut
DOKUMEN TIDAK TERKAWAL
Halaman: 1 / 7 1.0 TUJUAN Arahan kerja ini bertujuan untuk menerangkan tatacara untuk memohon perkhidmatan menembak haiwan liar di Bahagian Keselamatan. 2.0 SKOP Skop arahan kerja ini merangkumi semua
UNIVERSITI ISLAM MALAYSIA PENERBITAN KHAS SEMPENA FORUM UNDANG-UNDANG 11 April 2017
1 UNIVERSITI ISLAM MALAYSIA PENERBITAN KHAS SEMPENA FORUM UNDANG-UNDANG 11 April 2017 ARTIKEL 121 (1A): SEJAUH MANAKAH IANYA MENYELESAIKAN KONFLIK BIDANG KUASA ANTARA MAHKAMAH SYARIAH DAN MAHKAMAH SIVIL
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA QURANIC ONTOLOGY FOR RESOLVING QUERY TRANSLATION DISAMBIGUATION IN ENGLISH-MALAY CROSS-LANGUAGE INFORMATION RETRIEVAL
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA QURANIC ONTOLOGY FOR RESOLVING QUERY TRANSLATION DISAMBIGUATION IN ENGLISH-MALAY CROSS-LANGUAGE INFORMATION RETRIEVAL ZULAINI BINTI YAHYA FSKTM 2012 27 QURANIC ONTOLOGY FOR RESOLVING
PERKHIDMATAN UTAMA PRASISWAZAH
Halaman: 1/6 1.0 TUJUAN Garis Panduan ini bertujuan untuk menjadi rujukan dan panduan yang perlu diikuti oleh pensyarah di dalam pengendalian peperiksaan akhir posting bagi Program Doktor Perubatan Fasa
PUSAT UNDANG-UNDANG KULLIYYAH UNDANG-UNDANG AHMAD IBRAHIM UNIVERSITI ISLAM ANTARABANGSA MALAYSIA
PUSAT UNDANG-UNDANG KULLIYYAH UNDANG-UNDANG AHMAD IBRAHIM UNIVERSITI ISLAM ANTARABANGSA MALAYSIA DIPLOMA LANJUTAN UNDANG-UNDANG PENTADBIRAN KEHAKIMAN ISLAM (DAIJ) TAJUK TUGASAN: MENGEMBALIKAN FUNGSI SEBENAR
WPK 213 Wajah sebenar Psikologi Islam Sifat Psikologi Islam Psikologi Moden Persamaan dan Perbezaan Psikologi Islam & Barat
DIPLOMA PSIKOLOGI ISLAM DAN KAUNSELING WPK 213 Wajah sebenar Psikologi Islam Sifat Psikologi Islam Psikologi Moden Persamaan dan Perbezaan Psikologi Islam & Barat Pensyarah: Ustazah Nek Mah Bte Batri Master
PROCEEDING 2ND INTERNATIONAL CONFERENCE ON ISLAMIC EDUCATION AND LAW (2ND ICIEL)
PROCEEDING 2ND INTERNATIONAL CONFERENCE ON ISLAMIC EDUCATION AND LAW (2ND ICIEL) Published by: eisbn 978-967-14841-8-0 2nd International Conference On Islamic Education and Law (2ND ICIEL) Copyright 2018
BAB KELIMA KESIMPULAN DAN CADANGAN. agama Islam oleh hanya satu pihak daripada pasangan perkahwinan bukan Islam akan
BAB KELIMA KESIMPULAN DAN CADANGAN 5.0 Kesimpulan Daripada perbincangan yang dibuat, dapatlah disimpulkan bahawa pemelukan agama Islam oleh hanya satu pihak daripada pasangan perkahwinan bukan Islam akan
Rab a ban a i Syu y m u u m l Umu m m a -taw a az a u z n a -was a h s o h thi h ya y h a -thu h b u ut u iya y h wal m t u a t g a ha h y a i y rat
Pemikiran Islam Semasa di Singapura Oleh Ust Mohd Jakfar bin Hj Embek Diploma Pengajian Islam Ciri-Ciri Khusus Dalam Islam Rabbani sudut matlamat dan tumpuan fokus dalam hidup. Syumul (lengkap dan menyeluruh)
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA ISLAMIC BANK EFFICIENCY AND PRODUCTIVITY IN MALAYSIA REZVAN TORABI FEP 2011 9 ISLAMIC BANK EFFICIENCY AND PRODUCTIVITY IN MALAYSIA BY REZVAN TORABI Thesis Submitted to the School
Bab 2. Polisi e-pembelajaran di IPT Malaysia. Hanafi Atan Mohamed Amin Embi Supyan Hussin. Pengenalan
Bab 2 Polisi e-pembelajaran di IPT Malaysia Hanafi Atan Mohamed Amin Embi Supyan Hussin Pengenalan Polisi ialah garis panduan umum yang disediakan untuk mencapai sesuatu hasil, matlamat atau objektif yang
Proses Penyelidikan Tindakan. MTE3133: Penyelidikan Tindakan
Proses Penyelidikan Tindakan MTE3133: Penyelidikan Tindakan Hasil Pembelajaran Mengkaji proses penyelidikan tindakan Menerangkan tatacara menjalankan penyelidikan tindakan Adaptasi model Lewin (1946) &
JAWAB LISAN DATO' SRI HASAN BIN MALEK [KUALA PILAH]
No. Soalan: 52 PR-1351-L00611 PEMBERITAHUAN PERTANYAAN BAGI JAWAB LISAN DEWAN RAKYAT MALAYSIA PERTANYAAN JAWAB LISAN DARIPADA DATO' SRI HASAN BIN MALEK [KUALA PILAH] TARIKH 3 APRIL 2017 SO ALAN Dato' Sri
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA EAST-WEST DIALOGUE ON JALALUDDIN RUMI AND RALPH WALDO EMERSON IN RELATION TO MYSTICISM HOSSEINALI LIVANI
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA EAST-WEST DIALOGUE ON JALALUDDIN RUMI AND RALPH WALDO EMERSON IN RELATION TO MYSTICISM HOSSEINALI LIVANI FBMK 2013 42 EAST-WEST DIALOGUE ON JALALUDDIN RUMI AND RALPH WALDO EMERSON
1.0 Pengenalan. 1 Abdullah Zakaria, Historia, Kuala Lumpur: Universiti Malaya, 1984, hlm. 277.
1.0 Pengenalan Penjajahan British di Tanah Melayu merupakan sebahagian daripada proses persaingan antara kuasa Barat untuk menguasai tanah jajahan dan mengeksploitasi kegiatan ekonomi di Asia Tenggara
Cabaran Isu Perlembagaan Dan Hak Asasi Dalam Dakwah Di Malaysia
Prosiding Bicara Dakwah kali ke 15: Pengurusan Dakwah Kontemporari Disunting oleh: Muhamad Faisal Ashaari, Abu Dardaa Mohamad, Ahmad Irdha Mokhtar. Jabatan Pengajian Dakwah dan Kepimpinan, Fakulti Pengajian
Malayan Union dan Persekutuan Oleh. Dr Ahmad Kamal Ariffin Bin Mohd Rus
Malayan Union dan Persekutuan 1948 Oleh Dr Ahmad Kamal Ariffin Bin Mohd Rus Pengenalan Perlembagaan Malayan Union yang diperkenalkan pada 1 April 1946 dan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu yang berkuatkuasa
PERKEMBANGAN UNDANG-UNDANG PENTADBIRAN ISLAM DI NEGERI UTARA SEMENANJUNG : TUMPUAN PADA ASPEK PERUNDANGAN PUSAKA ( A : A
29 KANUN 109 PERKEMBANGAN UNDANG-UNDANG PENTADBIRAN ISLAM DI NEGERI UTARA SEMENANJUNG 1950 2016: TUMPUAN PADA ASPEK PERUNDANGAN PUSAKA (A Study of the Development of the Administration of Islamic Law in
MOLECULAR PHYLOGENY OF SELECTED MANGO CULTIVARS BASED ON INTERNAL TRANSCRIBED SPACER (ITS) REGION SHAHKILA MOHD ARIF
MOLECULAR PHYLOGENY OF SELECTED MANGO CULTIVARS BASED ON INTERNAL TRANSCRIBED SPACER (ITS) REGION SHAHKILA MOHD ARIF A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the award of
Keywords : The Khawarij Religious Views- Purposes of poem Traces of the Quran Characteristics
ا ثار الخوارج الشعرية: دراسة تحليلية نقدية : :.. - - - - :.. Abstract: The study aims at explaining the purposes of the Khawarij poetry and their relation to the principles that the group fought for. The
Arahan Amalan Hakim Besar Malaya Bil 1 Tahun 2016 Pengendalian Kes-Kes Jenayah Jalanan Secara Fast-Track di Mahkamah Rendah Malaya
Circular No 053/2016 Dated 2 Mar 2016 To Members of the Malaysian Bar Arahan Amalan Hakim Besar Malaya Bil 1 Tahun 2016 Pengendalian Kes-Kes Jenayah Jalanan Secara Fast-Track di Mahkamah Rendah Malaya
KEWAJIPAN SYARIKAT MEMBAYAR ZAKAT: ISU-ISU YANG BERBANGKIT DARIPADA PRINSIP ENTITI BERASINGAN DI SISI UNDANG-UNDANG 1 Oleh Tun Abdul Hamid Mohamad
1 KEWAJIPAN SYARIKAT MEMBAYAR ZAKAT: ISU-ISU YANG BERBANGKIT DARIPADA PRINSIP ENTITI BERASINGAN DI SISI UNDANG-UNDANG 1 Oleh Tun Abdul Hamid Mohamad Saya menulis rencana ini bukan untuk mencabar keputusan
AKTA MEMBAHARUI (PERKAHWINAN DAN PERCERAIAN) (PINDAAN) AKTA 1976
30 KANUN (1) [ULASAN PERUNDANGAN] 223 ULASAN PERUNDANGAN AKTA MEMBAHARUI (PERKAHWINAN DAN PERCERAIAN) (PINDAAN) AKTA 1976 Najibah Mohd. Zin najibah@iium.edu.my Kulliyyah Undang-undang Ahmad Ibrahim, Universiti
MAHKAMAH PERUSAHAAN MALAYSIA NO. KES: 10/4 834/14 ANTARA KOLANDAN A/L RAMASAMY DAN BELTON SDN. BHD. AWARD NO. 981 TAHUN 2017
MAHKAMAH PERUSAHAAN MALAYSIA NO. KES: 10/4 834/14 ANTARA KOLANDAN A/L RAMASAMY DAN BELTON SDN. BHD. AWARD NO. 981 TAHUN 2017 Dihadapan : Y.A. DATO' RASIDAH BINTI HJ. CHIK Pengerusi (Bersidang Berseorangan)
reflective thought is the active, careful and persistent examination of any belief or purported form of knowledge, in the light of the grounds that
REFLEKSI PENGERTIAN REFLEKSI Pemikiran reflektif ialah pemeriksaan yang dilakukan secara aktif, teliti dan bersungguh terhadap kepercayaan, atau suatu yang didakwa sebagai pengetahuan (ilmu), berdasarkan
Laman Web Komuniti PANDUAN ADMINISTRATOR 5R STRATEGIC CONSULTANCY SDN BHD. Version History
5R STRATEGIC CONSULTANCY SDN BHD Laman Web Komuniti PANDUAN ADMINISTRATOR Version History Project ID Project Name LAMAN WEB KOMUNITI MANUAL Document Status Draft Version Date Author Version Summary 23
Key Words: Lexical materials - Malay Dictionaries - Evaluation - Dictionary Progress - Influence of Dictionaries
: : -..... - - - : - Abstract: The paper aims to explore the lexical materials in the Arabic Malay Bilingual Dictionaries scattered in the Malay speaking world in general, and in Malaysia in particular.
A ROBUST ESTIMATION METHOD OF LOCATION AND SCALE WITH APPLICATION IN MONITORING PROCESS VARIABILITY ROHAYU BT MOHD SALLEH
A ROBUST ESTIMATION METHOD OF LOCATION AND SCALE WITH APPLICATION IN MONITORING PROCESS VARIABILITY ROHAYU BT MOHD SALLEH A thesis submitted in fulfilment of the requirements for the award of the degree
HAK UNTUK MEMILIH AGAMA ANUTAN MENURUT PERSPEKTIF AGAMA-AGAMA DI MALAYSIA
Volume: 3 Issues: 13 [December, 2018] pp.206-217] International Journal of Law, Government and Communication eissn: 0128-1763 Journal website: www.ijgc.com HAK UNTUK MEMILIH AGAMA ANUTAN MENURUT PERSPEKTIF
SPM4342 KONSEP ASAS DALAM WEBPAGE
SPM4342 PEMBANGUNAN SISTEM PEMBELAJARAN BERASASKAN WEB KONSEP ASAS DALAM WEBPAGE PM. Dr. Jamalludin Harun Norah Md Noor Norasykin Mohd Zaid Department of Educational Multimedia Faculty of Education, UTM
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA WESTERN EXISTENTIALISM IN SELECTED TRANSLATED MALAY ABSURD PLAYS FROM AN ISLAMIC PERSPECTIVE COPYRIGHT UPM
UNIVERSITI PUTRA MALAYSIA WESTERN EXISTENTIALISM IN SELECTED TRANSLATED MALAY ABSURD PLAYS FROM AN ISLAMIC PERSPECTIVE MAS RYNNA WATI AHMAD FBMK 2011 5 WESTERN EXISTENTIALISM IN SELECTED TRANSLATED MALAY
AKTA MEMBAHARUI (PERKAHWINAN DAN PERCERAIAN) (PINDAAN) AKTA 1976
30 KANUN (1) 397 AKTA MEMBAHARUI (PERKAHWINAN DAN PERCERAIAN) (PINDAAN) AKTA 1976 Najibah Mohd. Zin Kulliyyah Undang-undang Ahmad Ibrahim, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia. PENDAHULUAN Pindaan Akta
HAK MILIK PmAT mrenajlr.mi mm.u. sum Jl. ! l1hat Sebelah. 'Pe l) tesis
1100091366 'Pe l) tesis 1100091366 A new preference scale of imuitiomstic fuzzy analytic hierarchy process and its application to sustainable energy planning 1 Norliana Mohd Najib. PUSAT PEMBElAJARAN DIGITAL
MATROID STRUCTURE OF DYNAMIC GRAPH MODEL OF EVAPORATION PROCESS IN A BOILER SYSTEM NUR SYAHIDAH BINTI KHAMIS UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA
MATROID STRUCTURE OF DYNAMIC GRAPH MODEL OF EVAPORATION PROCESS IN A BOILER SYSTEM NUR SYAHIDAH BINTI KHAMIS UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA i MATROID STRUCTURE OF DYNAMIC GRAPH MODEL OF EVAPORATION PROCESS
Lampiran A : PETA NEGERI KEDAH
Lampiran A : PETA NEGERI KEDAH Sumber : Kedah 1771-1821, The Search For Security and Independence, OXFORD UNIVERSITY PRESS LONDON NEW YORK Lampiran B : MAJLIS AGAMA ISLAM NEGERI KEDAH SUMBER : LAMAN INFO
M2-1: Proses Penyelidikan Tindakan MTE3113: PENYELIDIKAN TINDAKAN
M2-1: Proses Penyelidikan Tindakan MTE3113: PENYELIDIKAN TINDAKAN Kandungan Kuliah Adaptasi model Lewin, 1946 & Laidlaw,1992: Mengenal pasti aspek amalan bagi penambahbaikan Merancang tindakan Melaksana
ISLAM, UNDANG-UNDANG DAN PERLEMBAGAAN MALAYSIA. Saya ucapkan terima kasih kepada Sisters In Islam kerana sudi
ISLAM, UNDANG-UNDANG DAN PERLEMBAGAAN MALAYSIA [Salutation] Permulaan Saya ucapkan terima kasih kepada Sisters In Islam kerana sudi mengundang saya ke majlis ini untuk memberi ucapan atas tajuk ISLAM,
SEISMIC AND PROGRESSIVE COLLAPSE ASSESSMENT OF NEW PROPOSED STEEL CONNECTION IMAN FARIDMEHR
i SEISMIC AND PROGRESSIVE COLLAPSE ASSESSMENT OF NEW PROPOSED STEEL CONNECTION IMAN FARIDMEHR A thesis submitted in fulfilment of the requirements for the award of the degree of Doctor of Philosophy (Civil
MURTAD: ANTARA HAK KEBEBASAN BERAGAMA DAN KESALAHAN JENAYAH SYARIAH DI MALAYSIA
MURTAD: ANTARA HAK KEBEBASAN BERAGAMA DAN KESALAHAN JENAYAH SYARIAH DI MALAYSIA ABSTRAK Mohd Sabree Nasri Kolej Universiti Islam Melaka Mohd Sopiee Shiddeq Universiti Kebangsaan Malaysia Sejarah telah
AMANAH DAN PROSEDUR Diputuskan: [1] [2] [3]
1 SUPREME FINANCE (M) BERHAD lwn. TAN CHONG KEAT & SATU LAGI MAHKAMAH TINGGI, PULAU PINANG DATO' ABDUL HAMID BIN HAJI MOHAMED H SAMAN PEMULA NO. 24-812-85 25 OKTOBER 1993 [1994] 2 CLJ 374 AMANAH DAN PROSEDUR:
FLOW IN A PIPELINE WITH LEAKAGE SITI NUR HASEELA BINTI IZANI
ii FLOW IN A PIPELINE WITH LEAKAGE SITI NUR HASEELA BINTI IZANI A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirement for the award of the degree of Master of Science (Engineering Mathematics)
kajian ini terdapat beberapa rumusan yang dapat penulis simpulkan. (1) Prinsip Kebajikan Kanak-Kanak Merupakan Pertimbangan Utama
5.1. PENUTUP Perbincangan mengenai pemelukan Islam oleh salah seorang pasangan perkahwinan sivil dan implikasi terhadap hak hadanah bukanlah perkara remeh yang boleh dibiarkan begitu sahaja. Setelah meneliti
PUSAT PENGAJIAN SAINS PERUBATAN UNIVERSITI SAINS MALAYSIA MS ISO 9001:2008. PENGURUSAN PEMBELIAN BAHAN PAKAI HABIS (VOT 27000) (PPSP/Pent/CP5)
PUSAT PENGAJIAN SAINS PERUBATAN UNIVERSITI SAINS MALAYSIA MS ISO 9001:2008 PENGURUSAN PEMBELIAN BAHAN PAKAI HABIS (VOT 27000) (PPSP/Pent/CP5) Edisi 3 1 Julai 2015 1/8 KANDUNGAN : 1. Tujuan 2. Skop 3. Dokumen
UDT1012 / UDT1022 TITAS 1 / TITAS PERANAN AGAMA DALAM PEMBENTUKAN DAN PERKEMBANGAN TAMADUN
UDT1012 / UDT1022 TITAS 1 / TITAS PERANAN AGAMA DALAM PEMBENTUKAN DAN PERKEMBANGAN TAMADUN NAMA PELAJAR/ NO. MATRIKS MOHD FAIRUZ BIN JILAINI DX100156DAJ04 MOHD REDUAN BIN ABDULLAH DX115025DAJ04 MOHD SHAHRIL
SKRIPSI DEIXIS USED IN ENGLISH TRANSLATION OF SURAH YUSUF
SKRIPSI DEIXIS USED IN ENGLISH TRANSLATION OF SURAH YUSUF by IRA MARANTIKA NIM 201332065 ENGLISH EDUCATION DEPARTMENT TEACHER TRAINING AND EDUCATION FACULTY MURIA KUDUS UNIVERSITY 2018 i ii DEIXIS USED
HARTA WASIAT ORANG ISLAM: SATU ULASAN RINGKAS DARI PERSPEKTIF PERUNDANGAN DI MALAYSIA
HARTA WASIAT ORANG ISLAM: SATU ULASAN RINGKAS DARI PERSPEKTIF PERUNDANGAN DI MALAYSIA *Nor Adila Mohd Noor 1, Che Zuina Ismail 2, Nor Azlina Mohd Noor 3, Siti Mashitoh Mahamood 4 1,2 Akademi Pengajian
DALAM MAHKAMAH TINGGI MALAYA DI PULAU PINANG SAMAN PEMULA NO : 24NCVC-45-01/2014 ANTARA
DALAM MAHKAMAH TINGGI MALAYA DI PULAU PINANG SAMAN PEMULA NO : 24NCVC-45-01/2014 ANTARA 1. ISHAK BIN CHE DIN 2. OSMAN BIN IBRAHIM 3. RAMELAN @ RAMLAN BIN ISHAK 4. RAZAK BIN ISHAK - PLAINTIF-PLAINTIF DAN
HISBAH PARAMETERS IN SYARIAH CRIMINAL LEGISLATIVE FRAMEWORK IN MALAYSIA: OVERVIEW OF PREVENTION OF KHALWAT (CLOSE PROXIMITY) CRIMINAL OFFENSES
Volume: 3 Issues: 9 [June, 2018] pp.46-56] International Journal of Law, Government and Communication eissn: 0128-1763 Journal website: www.ijgc.com HISBAH PARAMETERS IN SYARIAH CRIMINAL LEGISLATIVE FRAMEWORK
GARIS PANDUAN CPE COSEC LS GARIS PANDUAN PELAKSANAAN MANDATORI SSM CONTINUING PROFESIONAL EDUCATION (CPE) POINTS DAN
GARIS PANDUAN CPE COSEC LS LAMPIRAN GARIS PANDUAN PELAKSANAAN MANDATORI SSM CONTINUING PROFESIONAL EDUCATION (CPE) POINTS DAN SYARAT-SYARAT BARU LESEN SETIAUSAHA SYARIKAT 1. Setiausaha syarikat diwajibkan
SOKONGAN KEWANGAN. PEJABAT BURSAR Kod Dokumen: UPM/SOK/KEW-BUY/P013 PROSEDUR PEROLEHAN PEMBELIAN TERUS
Halaman: 1/6 1.0 TUJUAN 2.0 SKOP Prosedur ini disediakan bagi tujuan untuk menerangkan tatacara, bidang tugas dan tanggungjawab bagi proses pembelian terus secara elektronik. Prosedur ini merangkumi semua
AN INVESTIGATION ON VEHICLE OVERLOADING IN MUAR MELAKA ROAD HAZLINA BINTI MARWAN
iii AN INVESTIGATION ON VEHICLE OVERLOADING IN MUAR MELAKA ROAD HAZLINA BINTI MARWAN A project report submitted in fulfillment of the requirements for the award of the degree of Master of Engineering (Civil)
HBT 503 SEMINAR SISWAZAH: ISU-ISU PENTERJEMAHAN
UNIVERSITI SAINS MALAYSIA Peperiksaan Semester Pertama Sidang Akademik 2007/2008 Oktober/November 2007 HBT 503 SEMINAR SISWAZAH: ISU-ISU PENTERJEMAHAN Masa: 2 jam Sila pastikan bahawa kertas peperiksaan
Takrifan Etika ethos
BAB 1: ETIKA Takrifan Etika Berasal daripada perkataan greek ethos yang bermaksud perwatakan atau keperibadian. Kamus Dewan (1995) - bermaksud satu sistem dasar akhlak, adat atau tingkah laku atau kesusilaan.
FORUM 7 APAKAH PROSES SAH PERMOHONAN UNTUK MENGADAKAN TINDAKAN INDUSTRI (MOGOK, PIKET, LOCK OUT) DI MALAYSIA?
FORUM 7 APAKAH PROSES SAH PERMOHONAN UNTUK MENGADAKAN TINDAKAN INDUSTRI (MOGOK, PIKET, LOCK OUT) DI MALAYSIA? Nama Pelajar: Nazrin Nasriq Bin Lapalopo No Matriks: BA16110166 PENGENALAN Tindakan perusahaan
Implikasi Pemelukan Islam Terhadap Perkahwinan Sivil di Malaysia. Azlan Shah Nabees Khan, Pelajar PascaSiswazah, Fakulti Pengajian Islam
Implikasi Pemelukan Islam Terhadap Perkahwinan Sivil di Malaysia Azlan Shah Nabees Khan, Pelajar PascaSiswazah, Fakulti Pengajian Islam Mohd Al Adib Samuri, Pensyarah Kanan, Pusat Fiqh Kontemporari dan
KEDUDUKAN KANAK-KANAK YANG BERKONFLIK DENGAN UNDANG- UNDANG DAN PERUNDANGAN JENAYAH DI MALAYSIA
KEDUDUKAN KANAK-KANAK YANG BERKONFLIK DENGAN UNDANG- UNDANG DAN PERUNDANGAN JENAYAH DI MALAYSIA Wafaa binti Yusof (Dr.) Pusat Fiqh Kontemporari dan Pematuhan Syariah Universiti Kebangsaan Malaysia. wafaa@ukm.edu.my
PERSEPSI MASYARAKAT TERHADAP ISLAM DALAM PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN DARI PERSPEKTIF KEHARMONIAN SOSIAL: KAJIAN DI LEMBAH KELANG
Proceedings of the International Conference on Islam, Development and Social Harmony in Southeast Asia 2017 Editors: Mohd Nasran Mohamad, Muhamad Razak Idris, Farid Mat Zain, Cheloh Khaegphong, Anis Pattanaprichawong